Velayet davalarında mahkemenin ölçütü tarafların birbirine yönelttiği suçlamalar değil, çocuğun üstün yararıdır. TMK'nın velayete ilişkin hükümleri, HMK'nın ispat kuralları ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde görev yapan aile mahkemeleri, dosyayı bu eksende değerlendirir. Bu rehber, velayet talebinde hangi delillerin gerçekten ağırlık taşıdığını ve anlaşma ile yargılamayı sürdürme arasındaki tercihi ele alır.
İspatın konusu ne, ne değil?
Velayette ispatlanması gereken şey karşı tarafın kusuru değil, çocuğun hangi ebeveyn yanında daha istikrarlı bir yaşam kuracağıdır. Boşanmaya sebep olan kusur ile velayete ehliyet farklı konulardır; eşlik ilişkisindeki kusurun tek başına velayet sonucunu belirlemeyeceği çoğu zaman gözden kaçar. Bu nedenle dilekçe, geçmişe dönük şikâyetler yerine çocuğun günlük yaşamına ilişkin somut düzene odaklanmalıdır.
Ağırlık taşıyan deliller
- Uzman (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) incelemesi ve sosyal ekonomik durum araştırması.
- Okul kayıtları: devamsızlık, öğretmen görüşü, veli toplantılarına katılım.
- Sağlık kayıtları: aşı takibi, kontrol randevularına kimin götürdüğü.
- Çocuğun fiilen kiminle yaşadığını gösteren tanık beyanları ve konut düzeni.
- Bakımın süreklilik gösterdiğini ortaya koyan gündelik kayıtlar.
Hukuka aykırı elde edilen kayıt riski
Uygulamada taraflar sıklıkla gizli ses kaydı, mesaj ekran görüntüsü veya izinsiz izleme ürünü verileri dosyaya sunar. Bu tür delillerin elde ediliş biçimi hukuka aykırı ise dikkate alınmaması gündeme gelebileceği gibi, sunan taraf bakımından ayrı hukuki sorumluluk da doğurabilir. Ayrıca çocuğu tarafların çatışmasının içine çeken kayıtlar, uzman incelemesinde sunan aleyhine değerlendirilebilir.
Protokolle anlaşmak mı, yargılamaya devam mı?
Velayet ve kişisel ilişki konusunda tarafların üzerinde anlaştığı düzen, mahkemenin çocuğun yararına uygun bulması hâlinde daha hızlı ve çatışmayı azaltan bir sonuç doğurur. Buna karşılık ihmal, şiddet ya da çocuğu diğer ebeveynden koparma iddiası varsa, anlaşma çoğu zaman sorunu erteler. Anlaşma tercih edilecekse, kişisel ilişki günleri, tatil ve bayram düzeni ile teslim yeri belirsizlik bırakmayacak biçimde yazılmalıdır; muğlak metinler kısa sürede yeni bir uyuşmazlığa döner.
Her ailenin koşulları ve çocuğun ihtiyaçları farklıdır; burada anlatılanlar somut dosyanızın değerlendirmesinin yerini tutmaz. Velayet talebinizi ve elinizdeki delilleri alanında çalışan bir avukatla birlikte planlamanız yerinde olur.