Velayet davalarında mahkemenin aradığı şey tarafların birbirine yönelttiği suçlamalar değil, çocuğun yararının hangi düzenlemeyle korunacağıdır. Bu rehber TMK, HMK ve 4787 ekseninde velayet uyuşmazlığında delil kurgusunu ele alır.
Ölçüt: Çocuğun Üstün Yararı
Velayete ilişkin kararlarda belirleyici olan, ebeveynlerden hangisinin daha haklı olduğu değil çocuğun bakımı, eğitimi, sağlığı ve duygusal istikrarı bakımından hangi düzenin daha uygun olduğudur. Bu nedenle eşler arasındaki uyuşmazlığa ilişkin deliller, çocuğun bakım düzenine yansımadıkları ölçüde sınırlı bir değer taşır. Dilekçeler bu eksende kurulduğunda dosya çok daha anlaşılır hale gelir.
Uzman İncelemesi ve Rapor
Aile mahkemelerinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan yararlanılır. Hazırlanan sosyal inceleme raporu; ev ziyareti, ebeveyn görüşmeleri ve çocuğun gözlemi gibi çok sayıda veriye dayanır. Rapor bağlayıcı değildir ancak uygulamada ağırlıklı bir yer tutar. Rapora itiraz edilecekse; yönteme, eksik görüşmelere veya raporda değerlendirilmemiş somut olgulara dayanan teknik bir itiraz, genel nitelikli bir karşı çıkıştan daha etkili olur.
Çocuğun Dinlenilmesi
Ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşünün alınması, uluslararası sözleşmelerden ve iç hukuktan doğan bir gerekliliktir. Ancak çocuğun beyanı tek başına belirleyici sayılmaz; yaşına, içinde bulunduğu ortama ve yönlendirme ihtimaline göre değerlendirilir. Çocuğu davanın tarafı haline getiren yaklaşımlar, çoğu zaman talebi ileri süren tarafın aleyhine sonuç doğurur.
Duruşma Takvimi ve Kesin Süre Riski
- Tensip ve duruşma günü tebligatının ulaşmaması, delil bildirme süresinin kaçırılmasına yol açar.
- HMK uyarınca verilen kesin süreler içinde delil sunulmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılabilir.
- Adres değişikliği mahkemeye derhal bildirilmelidir; aksi halde tebligat eski adrese yapılır.
- Tanık listesi ve tanıkların hangi vakıayı ispat edeceği açıkça belirtilmelidir.
Geçici Düzenlemeler ve Sonrası
Yargılama sürerken çocukla kişisel ilişki ve geçici velayet konusunda tedbir kararı verilebilir. Bu kararların uygulanmasındaki aksaklıklar tutanakla kayıt altına alındığında, esas hükme etki eden somut bir dayanak oluşur. Velayet düzenlemesi kesin hüküm oluşturmaz; koşullar esaslı biçimde değiştiğinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir. Bu nedenle karar sonrası dönemde de kayıt tutmak önem taşır.
Aile dosyaları büyük ölçüde somut olayın ayrıntılarına göre şekillenir. Buradaki genel açıklamalar bir yol haritası sunar; çocuğunuzla ilgili bir düzenleme talep etmeden önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olacaktır.