Miras bırakanın ardından açılan dosyalarda en sık yaşanan kayıp, talebin haklı olmamasından değil, yanlış dava türünün ve yanlış mahkemenin seçilmesinden kaynaklanır. TMK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, tereke üzerindeki ortaklığın giderilmesi ile saklı pay talepleri arasındaki ayrımı netleştirmeyi ve merci hatasını önlemeyi amaçlar.
Aynı Dosyada İki Farklı Talep, İki Farklı Mahkeme
Terekeye dahil malların paylaşılması amacıyla açılan ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık saklı payın zedelendiği iddiasıyla açılan tenkis davası ile muvazaa iddiasına dayanan tapu iptali ve tescil talepleri asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Paylaşım davasında saklı pay tartışması yürütmeye çalışmak sonuç vermez; önce hangi malın terekeye ait sayılacağı belirlenmeli, ardından paylaşıma geçilmelidir.
Saklı Pay Talebinde Takvim
Tenkis davası bakımından TMK, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süre ile mirasın açılmasından ya da vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren işleyen daha uzun bir üst süre öngörür. Bu iki süreden hangisinin önce dolacağı dosyaya göre değişir. Öğrenme tarihinin belgeyle desteklenmesi kritik önemdedir; tapu kaydının çıkarıldığı tarih, veraset ilamı tarihi ve tarafa gönderilen tebligatlar bu bakımdan dosyaya konulmalıdır.
Terekenin Envanterini Çıkarmak
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Taşınmazlar için tapu kayıtları ve tapu işlem dosyaları; devirlerin tarih ve bedelleri
- Banka hesap hareketleri, kiralık kasa kayıtları ve şirket pay defterleri
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlamalar ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri
- Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi ve mirastan feragat belgeleri
Sıralamayı Doğru Kurmak
- Terekenin kapsamı belirsizse önce tespit ve koruma tedbirleri değerlendirilir.
- Muvazaalı olduğu düşünülen devirler varsa bunlara ilişkin dava, paylaşım davasından önce veya onunla birlikte planlanır.
- Saklı pay ihlali tespit edilirse tenkis talebi kendi süresi içinde ileri sürülür; paylaşım davasının derdest olması bu süreyi durdurmaz.
- Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebi, paylaşımı kolaylaştıran ara bir adım olarak değerlendirilir.
- Terekeye dahil taşınmazın satılması ihtimaline karşı tapuya şerh imkânları gözden geçirilir.
Denkleştirme ile Tenkisi Karıştırmamak
Miras bırakanın sağlığında mirasçılara yaptığı kazandırmaların paylaşımda hesaba katılması ile saklı payı zedeleyen tasarrufların indirilmesi farklı kurumlardır. İlki mirasçılar arasındaki dengeyi kurar, ikincisi saklı paylı mirasçının asgari payını korur. Dilekçede talebin hangisine dayandığı açıkça yazılmazsa, mahkeme talebi olduğu gibi değerlendirir ve sonradan yapılacak açıklamalar usul kurallarına takılabilir.
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; mirasçı sıfatı, tasarrufun türü ve öğrenme tarihi sonucu belirleyici biçimde değiştirebilir. Tereke üzerinde bir işlem yapıldığını öğrendiyseniz, süreler işlemeye başlamadan belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız önerilir.