Mirasçılık belgesi, tereke işlemlerinin neredeyse tamamının önkoşuludur; tapu devri, banka hesabının çözülmesi, araç tescili ve vergi beyanı bu belgeye bağlıdır. Buna rağmen dosyaların önemli bölümü, belgenin nereden alınacağının ve hangi dava türünün açılacağının baştan yanlış belirlenmesi yüzünden gecikir. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde veraset ilamı sürecinde merci ve dava türü seçimini netleştirmeyi amaçlar.
İki Ayrı Kapı ve Aralarındaki Sınır
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Ancak mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişi bulunması, mirasçılık sıfatının nüfus kaydından doğrudan çıkarılamaması ya da soybağı, evlatlık, tanıma gibi ek incelemeyi gerektiren durumların varlığı hâlinde noter belge düzenlemez ve dosya mahkemeye gider. Notere gidip reddedilmek çoğu zaman haftalarca zaman kaybettirdiğinden, ilk adımda nüfus kayıt örneğinin bütün mirasçı halkalarını gösterip göstermediği kontrol edilmelidir.
Talebin Niteliği: Çekişmesiz mi, Çekişmeli mi
- Mirasçılık belgesinin verilmesi, kural olarak çekişmesiz yargı işidir; hasım gösterilmeden görülür.
- Verilmiş bir belgenin gerçek durumu yansıtmadığı iddia ediliyorsa, artık iptal ve yeniden düzenleme talepli, hasımlı bir dava söz konusudur. Bu iki talebi aynı dilekçede birleştirmek usul tartışması doğurur.
- Mirasın reddi, terekenin tespiti, tereke tedbirleri ve miras taksimi ayrı taleplerdir; birbirinin yerine kullanılamaz. Örneğin mirasın reddi süresi işlerken tespit davası açmak, reddin süresini korumaz.
Belgeyi Almadan Önce Toplanacaklar
- Vukuatlı nüfus kayıt örneği ve ölüm kaydı.
- Miras bırakanın son yerleşim yerini gösteren kayıt; bu bilgi yetkili sulh hukuk mahkemesini belirler.
- Varsa vasiyetname ya da miras sözleşmesi; vasiyetnamenin açılmış olup olmadığı ayrıca sorgulanmalıdır.
- Önceden evlilik, evlat edinme, tanıma gibi kayıtlar; bunlar mirasçı halkasını genişletebilir.
- Yurt dışı kaydı bulunan mirasçılar için kimlik ve adres belgeleri; tebligat gecikmesi en çok bu noktadan doğar.
Süreleri Karıştırmamak
Mirasçılık belgesi talebi bakımından bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; buna karşılık mirasın reddi, tenkis ve miras sebebiyle istihkak taleplerinin kendi süreleri vardır ve bunlar veraset ilamı beklenirken işlemeye devam eder. Bu nedenle ilam beklenirken süreye tabi talepler ayrı bir takvime yazılmalı, gerekiyorsa ilamdan bağımsız olarak başvuru yapılmalıdır.
Belge Alındıktan Sonra
Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmaz; sonradan ortaya çıkan bir mirasçı ya da vasiyetname belgeyi geçersiz kılabilir. Tapu ve banka işlemleri yapılmadan önce, belgenin tarihinden sonra doğmuş bir iptal davası bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Terekede borç olduğu düşünülüyorsa, işlem yapmadan önce mirasın reddi seçeneğinin hâlâ açık olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Bu açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; mirasçı sayısı, yabancılık unsuru ve terekenin yapısı süreci değiştirebileceğinden, işleme başlamadan önce hukuki destek almanız uygun olur.