Saklı payı zedelenen mirasçının elinde tek bir araç bulunduğu sanılır; oysa uygulamada tenkis, muris muvazaası ve denkleştirme talepleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. Yanlış dava türü seçimi ise çoğu zaman esasa hiç girilmeden hak kaybına dönüşür. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde tenkis dosyalarında dava türü ve merci seçimini bir denetim listesine bağlar.
Hangi Talep Hangi Olguya Karşılık Gelir?
- Tenkis: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırma geçerlidir, ancak saklı payı aştığı ölçüde indirilmesi istenir.
- Muris muvazaası: Görünürdeki satışın aslında bağış olduğu ve mirasçıdan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülür; sonuç tapu iptali ve tescildir.
- Denkleştirme: Altsoya yapılan ve iade yükümlülüğü doğuran kazandırmaların paylaşmada hesaba katılması istenir.
Üç talebin ispat konusu, davalı çevresi ve hükmün sonucu farklıdır. Muvazaa iddiasında bedelin gerçekten ödenip ödenmediği ve mirasbırakanın amacı araştırılırken, tenkiste kazandırmanın değeri ile saklı pay oranı öne çıkar.
Süre Denetimi Neden İlk Sırada
Tenkis isteme hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde belirli bir üst sınırla sınırlı hak düşürücü süreye tabidir. Bu süre, hâkim tarafından resen gözetilir; taraf ileri sürmese de dosya bu nedenle reddedilebilir. Buna karşılık muvazaa iddiası aynı biçimde bir hak düşürücü süreye bağlı değildir. Bu fark, hangi talebin hâlâ ileri sürülebilir olduğunu belirlediği için yol haritasının çıkış noktasıdır.
Zaman Çizelgesine Yazılacak Tarihler
- Mirasbırakanın ölüm tarihi ve mirasın açıldığı an.
- Vasiyetnamenin açılıp okunduğu ve tebliğ edildiği tarih.
- Kazandırmanın öğrenildiği tarih ve bunu gösteren belge.
- Mirasçılık belgesinin alındığı tarih.
Mercii Belirleyen Kural: Son Yerleşim Yeri
Terekeye ilişkin davalarda yetki, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesindedir ve bu yetki kesindir; taraflar aksini kararlaştıramaz. Buna karşılık talep tapu iptali ve tescile dönüştüğünde taşınmazın bulunduğu yer kuralı devreye girer. Aynı dosyada iki talep birleştirilecekse, yetki bakımından hangi kuralın öncelikli olduğu baştan çözülmelidir. Görev yönünden ise miras uyuşmazlıkları kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür; sulh hukuk mahkemesi terekeye ilişkin belirli işler bakımından yetkilidir.
Dosya Hazırlık Listesi
- Tereke kapsamını gösteren tapu, banka ve araç kayıtları.
- Kazandırma işlemine ait tapu işlem dosyası ve varsa ödeme belgeleri.
- Mirasbırakanın kazandırma tarihindeki gelir ve malvarlığı durumu.
- Saklı pay oranının hesaplanabilmesi için mirasçılar listesi ve dereceleri.
- Değer tespiti için bilirkişi ve keşif talebinin dilekçede açıkça yazılması.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Miras dosyalarında talep türünün değiştirilmesi çoğu zaman süreye takıldığından, ilk dilekçenin bir hukukçuyla birlikte kurgulanması hak kaybı riskini azaltır.