Vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklarda haklılık çoğu zaman tartışmalı değildir; tartışmalı olan, hakkın zamanında kullanılıp kullanılmadığıdır. TMK ve HMK ekseninde bu dosyalarda birden fazla süre aynı anda işler ve bunların başlangıç tarihleri birbirinden farklıdır. Aşağıdaki liste, vasiyetname açıldıktan sonraki takvimi mirasçı gözünden kurar.
Sürelerin başlangıcı aynı gün değildir
Vasiyetnamenin iptali istemi, iptal sebebinin ve ölümün öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir; iyiniyetli olup olmamaya göre değişen daha uzun üst sınırlar da vardır. Tenkis istemi bakımından ise saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi belirleyicidir. Mirasın reddi ve terekenin tespiti gibi talepler ise kendi takvimleriyle işler. Bu nedenle dosyanın ilk gününde tek bir tabloya, her talep için ayrı başlangıç tarihi yazılmalıdır.
Sulh hukuk mu, asliye hukuk mu
- Vasiyetnamenin açılması ve okunması, terekenin tespiti gibi işlemler ile iptal ve tenkis davaları farklı mahkemelerin alanındadır.
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin tutanak, iptal davasının süresini etkileyen bir belge olduğundan tebliğ tarihi mutlaka kayda geçirilmelidir.
- Mirasçılık belgesinin iptali istemi ile vasiyetnamenin iptali istemi ayrı taleplerdir.
- Tereke içinde taşınmaz varsa, tapu iptali ve tescil istemi ayrıca değerlendirilir.
- Yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetname söz konusuysa, şekil ve tanıma sorunları baştan ele alınmalıdır.
İptal sebebini somutlaştırmak
- Şekil eksikliği: el yazılı vasiyetnamede tarih ve imza, resmi vasiyetnamede tanık ve memur işlemleri incelenir.
- Ehliyetsizlik: vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe en yakın sağlık kayıtları, reçeteler ve tedavi dosyası toplanır.
- İrade sakatlığı: yanılma, aldatma ya da korkutma iddiası, tarih ve tanıkla desteklenmelidir.
- İçeriğin hukuka veya ahlaka aykırılığı: koşullu kazandırmalarda bu tartışma öne çıkar.
- Her sebep için hangi belgenin sunulacağı, dilekçe yazılmadan önce eşleştirilir.
Zamanaşımı savunmasıyla karşılaşınca
Karşı taraf süre itirazı ileri sürdüğünde tartışma, öğrenme tarihine kayar. Bu nedenle iptal sebebinin ne zaman ve nasıl öğrenildiği, mümkünse yazılı bir belgeye bağlanmalıdır: tebliğ evrakı, banka veya tapu kaydının çıkarıldığı tarih, yazışmalar. Öğrenme anını gösteren bir kayıt yoksa, süre tartışması dosyanın esasını gölgede bırakabilir.
Tereke değerini korumak
Uzun süren miras dosyalarında, tartışma sürerken tereke değer kaybedebilir ya da devredilebilir. Terekenin korunmasına ilişkin tedbirler, tapu kaydına konulacak şerh talebi ve gerektiğinde tereke temsilcisi atanması, dava sonucunun fiilen uygulanabilir kalmasını sağlar. Aile içi bir anlaşma ihtimali varsa, paylaşım protokolünün tapu ve vergi sonuçlarıyla birlikte kurgulanması gerekir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir; vasiyetnamenin türü, düzenlenme tarihi ve mirasçıların durumu sonucu değiştirir. Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin tebligatı aldığınız gün bir hukukçuya başvurmanız, süre kaynaklı kayıpları önler.