Miras dosyalarında ilk adım genellikle veraset ilamının alınmasıdır; asıl tartışma ise mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı payı zedeleyip zedelemediğinde ortaya çıkar. Bu rehber, TMK ve HMK çerçevesinde veraset ilamı ile mahfuz pay ilişkisini ve usule aykırı işlem nedeniyle tenkis talebinin sonuçsuz kalması riskini ele alır.
Veraset ilamı neyi gösterir, neyi göstermez
Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve pay oranlarını gösterir; kazandırmaların geçerliliği hakkında bir hüküm içermez. Bu belge noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir; ancak yabancılık unsuru taşıyan ya da mirasçılık sıfatı çekişmeli olan hâllerde mahkeme yolu gerekir. Belgeye dayanılarak tapu ve banka işlemi yapılabilmesi, saklı pay iddiasını ortadan kaldırmaz.
Saklı pay tartışmasının doğduğu işlemler
- Görünüşte satış, gerçekte bağış niteliğindeki tapu devirleri
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan temlikler
- Sigorta ve banka hesaplarında lehtar değişiklikleri
- Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar
- Bir mirasçıya yapılan ve denkleştirmeye tabi olabilecek devirler
Süreler ve hak düşürücü etkileri
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren işleyen on yıllık süreye tabidir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; sonradan öne sürülen gerekçeler süreyi geri getirmez. Muris muvazaası iddiasına dayanan tapu iptali ve tescil talebi ise farklı bir hukuki temele oturduğundan, iki talebin birlikte veya kademeli olarak kurgulanması gerekebilir.
Dosyayı kurarken izlenecek sıra
- Mirasbırakanın ölüm tarihi ve mirasçılık belgesi temin edilir.
- Tapu kayıtlarının geriye dönük tüm takyidat ve devir geçmişi çıkarılır.
- Devir tarihlerindeki taşınmaz değerleri ile ödendiği iddia edilen bedeller karşılaştırılır.
- Mirasbırakanın devir tarihindeki mal varlığı ve gelir durumu değerlendirilir.
- Talep, tenkis ve muvazaa bakımından ayrı ayrı gerekçelendirilerek kademeli biçimde yazılır.
Terekenin korunması
Dava süresince terekedeki taşınmazların üçüncü kişilere devredilmesi ihtimaline karşı tedbir talebi gündeme gelebilir. Ayrıca terekenin tespiti ve defter tutulması talepleri, kazandırmaların kapsamını netleştirmek bakımından yararlı olur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Mirasçı sayısı, tasarrufun türü ve ölüm tarihi hesapları doğrudan etkilediğinden, süre dolmadan önce dosyanın ayrıntılı biçimde incelenmesinde yarar vardır.