Vasiyetname bulunan terekelerde uyuşmazlık genellikle belgenin geçerliliğinden değil, hangi talebin hangi mahkemeye götürüleceğinin bilinmemesinden büyür. TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte açılması gereken dava ile yapılması gereken çekişmesiz iş birbirine karıştırıldığında, hem masraf hem de süre kaybı doğar. Aşağıdaki kontrol listesi bu ayrımı netleştirmek üzere kurulmuştur.
Aynı dosya değil: dört ayrı işlem
- Vasiyetnamenin açılıp okunması: Terekenin bulunduğu yerde yürütülen, çekişmesiz nitelikte bir işlemdir; burada geçerlilik tartışılmaz.
- Mirasçılık belgesi alınması: Paylaşım öncesi zemini kuran, ayrı bir talep.
- Vasiyetnamenin iptali veya tenkis: Karşı tarafı bulunan, çekişmeli bir dava; şekil ve ehliyet iddiaları burada ileri sürülür.
- Ortaklığın giderilmesi: Paylaşımın fiilen gerçekleştirilmesine yönelik ayrı bir yol.
Bu dördünü tek dilekçede birleştirmek, dosyanın ayrıştırılması nedeniyle zaman kaybettirir.
Süre baskısı nereden geliyor?
Vasiyetnamenin iptaline ilişkin talepler, ilgilinin vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrenmesine bağlı sürelere tabidir. Bu nedenle vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tebligatın tarihinin belgelenmesi kritik önemdedir. Mirasın reddi bakımından da ayrı ve kısa bir süre işler; tereke borçlu görünüyorsa bu takvimin en başta kurulması gerekir. Sürelerin tek bir tabloda toplanması, sonradan telafisi güç kayıpları önler.
Saklı pay tartışmasına hazırlık
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devir ve bağışların tapu ve banka kayıtlarıyla çıkarılması
- Devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğunun ödeme akışıyla desteklenmesi
- Terekeye dâhil taşınmaz, araç, hesap ve şirket paylarının tek listede toplanması
- Vasiyetnamenin türüne göre şekil şartlarının kontrol edilmesi
- Ehliyet iddiası varsa, ilgili döneme ait sağlık kayıtlarının usulüne uygun biçimde talep edilmesi
Tereke değerini koruyacak erken adımlar
Paylaşım tartışması sürerken tereke malvarlığının elden çıkarılması riski varsa, koruma amaçlı tedbir talebi ilk dilekçede yer almalıdır. Tapu kaydına şerh, terekenin defterinin tutulması veya yönetim için görevlendirme talepleri, dava sonucunun uygulanabilir kalmasını sağlar. Bu talepler geç yapıldığında, kazanılan bir hüküm dahi karşılıksız kalabilir.
Yanlış merciye başvurunun bedeli
Vasiyetnamenin geçersizliği iddiasının, açılış işleminin yürütüldüğü dosyaya dilekçeyle bildirilmesi tek başına dava açılmış sayılmaz. Aynı şekilde noterlik veya nüfus müdürlüğü nezdinde yapılan başvurular, çekişmeli talepler bakımından süre koruyucu etki doğurmaz. Hangi talebin hangi mercide, hangi tarihe kadar ileri sürüleceği baştan yazılı hâle getirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Vasiyetnamenin biçimi, mirasçıların sıfatı ve terekenin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, belgeler üzerinden ayrı bir hukuki inceleme yaptırılması uygun olur.