Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, mirasçıların beklediği paylaşımı çoğu zaman baştan bozar. TMK, saklı paylı mirasçıları korurken bu korumayı katı sürelere bağlamıştır. Terekedeki ortaklığın giderilmesi ile saklı pay talebinin farklı takvimlerde yürüdüğünü görmemek, en sık rastlanan hak kaybı sebebidir.
Elbirliği Mülkiyetinden Paylaşıma
Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar tereke üzerinde elbirliği ile hak sahibi olur. Bu aşamada tek başına tasarruf mümkün değildir. Paylaşma ya mirasçıların anlaşmasıyla ya da mahkeme kararıyla gerçekleşir. Uygulamada önce elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, ardından paylaşımın yürütülmesi tercih edilir; bu iki adım karıştırıldığında dosya görev ve taraf teşkili yönünden takılır.
Saklı Payın Zedelendiğini Anlamak
Saklı paylı mirasçılar kanunda sınırlı olarak sayılmıştır: altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş. Terekenin gerçek değerini bulmak için ölüm anındaki malvarlığına, miras bırakanın sağlığında yaptığı belirli kazandırmalar eklenir. Hesap yapılmadan açılan tenkis davaları, talebin miktarı belirlenemediği için baştan zayıf kalır. Tapu, banka ve şirket pay kayıtlarının ölüm tarihinden geriye doğru taranması bu hesabın temelidir.
Bir Yıl ve On Yıl
Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılmasının üzerinden on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücüdür ve mahkeme kendiliğinden gözetir. Buna karşılık tenkis iddiası savunma olarak, yani kendisine karşı açılan bir davada def'i biçiminde her zaman ileri sürülebilir. Dava hakkını yitiren mirasçı için bu ayrım tek çıkış yolu olabilir.
Muvazaa ve Denkleştirme ile Karıştırmamak
- Miras bırakanın satış görünümü altında bedelsiz devir yaptığı iddiası ayrı bir hukuki sebeptir ve tenkis süresine tabi değildir.
- Denkleştirme, altsoya yapılan kazandırmaların paylaşmada hesaba katılmasıdır; saklı payın ihlali şartını aramaz.
- Mirasın reddi ise ölümün ve mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden itibaren üç aylık süreye bağlıdır ve borca batık terekelerde belirleyicidir.
Kapanış
Hangi talebin hangi süreye tabi olduğu, kazandırmanın türüne ve tarihine göre değişir. Bu yazı genel bir çerçeve sunar; ölüm tarihinden itibaren süre işlediğinden, tereke kayıtlarının gecikmeden incelenmesinde yarar vardır.