Terekede yer alan mal varlığı, mirasın açılmasıyla birlikte mirasçılar arasında elbirliği mülkiyetine tabi olur. Bu ortaklık kendiliğinden sona ermez; mirasçılardan biri talep etmedikçe yıllarca sürebilir. Sorun şudur ki ortaklığın giderilmesi talebi süreye bağlı olmasa da, terekeye ilişkin diğer talepler süre sınırları içindedir ve bu iki durumun karıştırılması hak kaybı doğurur. Bu rehber miras ortaklığında süre ve zamanaşımı haritasını çıkarır.
Süreye Tabi Olmayan Talep
Mirasçılardan her biri, ortaklığın giderilmesini kural olarak her zaman isteyebilir. Bu talebin kendisi zamanaşımına uğramaz. Ancak paydaşlardan birinin taşınmazı uzun süre tek başına kullanmış olması, ecrimisil ve katkı taleplerinin geriye dönük sınırları nedeniyle ayrı bir tartışma doğurur. Yani ortaklık her zaman giderilebilirken, o ortaklık süresince doğmuş alacaklar zamanla erimeye devam eder.
Süreye Tabi Olan Talepler
Terekeyle ilgili şu başlıklar süre sınırı altındadır ve gecikme telafi edilemez sonuçlar doğurur:
- Tenkis talebi: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine bağlı bir yıllık ve her hâlde tasarrufun açılmasına bağlanan uzun süreli sınır içinde ileri sürülmelidir.
- Vasiyetnamenin iptali: iptal sebebinin ve tasarrufun öğrenilmesine bağlı süreler işler.
- Miras sebebiyle istihkak: terekeyi elinde bulundurana karşı öğrenmeye bağlı süre içinde açılmalıdır.
- Mirasın reddi: mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre geçtiğinde ret imkânı kural olarak kapanır.
Yetkili Mahkeme ve Görev
Ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde ve taşınmazın bulunduğu yerde görülür. Buna karşılık tenkis, vasiyetnamenin iptali ve miras sebebiyle istihkak gibi talepler asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır ve bunlarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Farklı illerde taşınmazı bulunan terekelerde bu ayrım gözden kaçırıldığında, dosyalar arasında yıllara yayılan bir sıralama sorunu ortaya çıkar.
Sürelerin Takvime Bağlanması
Öğrenme anına bağlı sürelerde en büyük risk, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğinin sonradan tartışmalı hâle gelmesidir. Bu nedenle veraset ilamının alındığı tarih, tapu kayıtlarının çıkarıldığı tarih, banka hesap dökümlerinin talep edildiği tarih ve mirasçılar arasındaki yazışmalar tek bir kronolojide tutulmalıdır. Bu kronoloji hem talep süresini savunmayı hem karşı tarafın zamanaşımı def'ini karşılamayı kolaylaştırır.
Anlaşma ile Bitirme İhtimali
Mirasçılar arasında taksim konusunda anlaşma sağlanabiliyorsa, bunun usulüne uygun bir taksim sözleşmesiyle belgelenmesi gerekir. Sözlü mutabakatlar, mirasçılardan birinin sonradan itiraz etmesiyle dosyayı başa döndürebilir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Mirasbırakanın tasarrufları ve mirasçıların sayısı süre hesabını değiştirebileceğinden, terekeye ilişkin bir talep düşünülüyorsa gecikmeden hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.