Tenkis, mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmalarının saklı pay ölçüsünde indirilmesini sağlar. Tenkis talebi TMK ve HMK çerçevesinde, saklı paylı mirasçının hesap yapmasını gerektiren teknik bir davadır. Aşağıdaki kontrol listesi, hesabı kurmadan dava açmanın doğurduğu riskleri sıraya koymak ve mirasçılar arasında anlaşma ile yargılama arasındaki tercihi somutlaştırmak için hazırlanmıştır.
Hesabın Kurulacağı Zemin
Tenkiste ilk iş, terekenin ölüm anındaki değerini bulmak ve buna sağlar arası kazandırmaları eklemektir. Bu iki adım yapılmadan saklı payın zedelenip zedelenmediği söylenemez. Kazandırmaların değeri kural olarak belirli bir ana göre saptanır; bu nedenle devir tarihindeki değer ile bugünkü değer arasındaki fark, davanın en çok tartışılan kalemi olur.
Kazandırma dökümüne girecek kalemler
- Sağlar arası taşınmaz ve araç devirleri, devir bedeli ve gerçek değer karşılaştırması
- Bağış niteliğindeki para transferleri ve banka kayıtları
- Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname ve miras sözleşmesi metinleri
- Hayat sigortası ve benzeri edimlerin niteliği
- Kazandırmanın karşılığında bakım veya hizmet iddiası varsa buna ilişkin belgeler
İndirim Sırası ve Talebin Kapsamı
Tenkiste bütün kazandırmalar aynı anda ve aynı ölçüde indirilmez; kanun bir sıra öngörür ve önce belirli tasarruflara yönelinir. Dava dilekçesinde bu sıranın gözetilmemesi, talebin bir kısmının karşılanmaması sonucunu doğurabilir. Ayrıca kazandırmayı alan kişinin iyiniyetli olup olmaması, geri verme yükümlülüğünün kapsamını etkiler.
Süreyi Kaçırmamak
Tenkis talebi süreye tabidir: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Öğrenme anının belgeyle desteklenmesi bu nedenle önemlidir. Süre geçmişse, aynı olguya dayanan başka bir talebin hâlâ ileri sürülebilir olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Mirasçılar Arası Anlaşma ile Dava Arasında
- Kazandırmanın değeri konusunda taraflar bağımsız bir değerlendirmede buluşabiliyor mu?
- Anlaşma, aynî devir yerine bedel ödemesiyle kurulabilir mi?
- Taşınmaz ortaklığının giderilmesi gündeme geliyorsa arabuluculuğun dava şartı olduğu hâller gözetildi mi?
- Uzun yargılama süresinde taşınmazın kullanımı ve geliri kimde kalacak?
- Anlaşma metni, sonradan ortaya çıkabilecek kazandırmalar için hak saklı tutuyor mu?
Son Not
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kazandırmaların niteliği, mirasçı sayısı ve öğrenme tarihi değiştiğinde hesap da strateji de farklılaşır. Talep tutarını kesinleştirmeden önce dosyanın hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olacaktır.