Miras bırakanın ölümüyle mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti doğar ve bu ortaklık kendiliğinden sona ermez. Uygulamada mirasçılar yıllarca paylaşma yapmadan bekleyip, harekete geçtiklerinde bazı taleplerinin süreye takıldığını görür. Bu rehber, paylaşma davasının süreye tabi olup olmadığı ile terekeye ilişkin hangi taleplerin zamana bağlı olduğunu ayrıştırır.
Paylaşma davası zamanaşımına tabi midir
Ortaklığın giderilmesi talebi, mülkiyet hakkına dayandığı için kural olarak zamanaşımına tabi değildir; her mirasçı her zaman paylaşmayı isteyebilir. Ancak bu durum, terekeyle bağlantılı diğer taleplerin de süresiz olduğu anlamına gelmez. Asıl risk, paylaşma davası açıldığında birlikte ileri sürülmesi gereken talep kalemlerinin çoktan süreye takılmış olmasıdır.
Süreye bağlı talepler
- Mirasın reddi: TMK, yasal mirasçılar için mirasın açıldığını öğrenme tarihinden başlayan üç aylık süre öngörür; bu süre hak düşürücüdür.
- Tenkis: Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle tenkis talebi düşer.
- Muris muvazaası: Bu talep bir yokluk iddiasına dayandığından süreye bağlı değildir; buna karşılık ispat yükü ağırdır.
- Denkleştirme ve tereke alacakları: Alacağın niteliğine göre genel zamanaşımı süreleri işleyebilir.
Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi
Mirasçılardan biri, doğrudan paylaşma yerine elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Bu yol, kendi payı üzerinde tasarruf etmek isteyen mirasçı için pratik bir ara çözümdür ve diğer mirasçılara bildirimde bulunulmasını gerektirir. Paylı mülkiyete geçildikten sonra ortaklığın giderilmesi süreci daha sade ilerler.
Tereke envanteri: eksik delilin en sık kaynağı
Paylaşma davasının uzamasındaki başlıca sebep, terekenin kapsamının belirsiz kalmasıdır. Dava öncesinde mirasçılık belgesi alınmalı; tapu, banka, araç tescil, ticaret sicili ve varsa şirket pay kayıtları toplanmalıdır. Miras bırakanın ölümünden önceki devirler tartışmalıysa, tapu müdürlüğünden akit tablosu ve dayanak belgelerin getirtilmesi ayrıca istenmelidir. HMK çerçevesinde bu belgelerin celbi dava dilekçesinde talep edilmezse, dosya tamamlanana kadar birkaç celse kaybedilebilir.
Satış aşamasından önce yapılması gerekenler
- Aynen taksim mümkün mü, teknik olarak incelenir.
- Taşınmaz üzerindeki takyidatlar listelenir.
- Mirasçılar arasındaki önceki kazandırmalar denkleştirme yönünden değerlendirilir.
- Yurt dışında bulunan mirasçılar için tebligat planı yapılır.
- Satış hâlinde payların dağıtım şekli önceden hesaplanır.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici olup her terekenin yapısı farklıdır. Özellikle tenkis ve muvazaa iddiaları bakımından süre hesabının kaçırılmaması için erken aşamada hukuki görüş alınması önerilir.