Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar için iki ayrı takvim aynı anda işlemeye başlar: mirasçılık sıfatını belgeleme süreci ve mirasın reddi için tanınan üç aylık süre. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte belge toplamayı erteleyen mirasçı, çoğu zaman terekenin borç yükünü ancak süre dolduktan sonra öğrenir. Bu nedenle veraset dosyası, baştan bir delil dosyası gibi kurulmalıdır.
Mirasçılık belgesi hangi yolla alınır?
Mirasçılık belgesi kural olarak noterden talep edilebilir. Ancak nüfus kayıtları tek başına sonucu göstermiyorsa, mirasçılar arasında yabancılık unsuru varsa ya da bir vasiyetname veya miras sözleşmesi söz konusuysa talep sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Hangi yolun izleneceği, elde bulunan nüfus kayıt örneğinin kapsamına göre belirlenir; eksik nüfus kaydı süreci en çok geciktiren unsurdur.
Üç aylık sürede kritik olan tarih
Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre, yasal mirasçılar bakımından ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri andan itibaren işler. Bu sürenin hak düşürücü niteliği, sürenin başlangıcını gösteren belgeyi kritik hâle getirir. Yurt dışında bulunma, ölümün geç öğrenilmesi ya da mirasçılık ilişkisinin sonradan ortaya çıkması hâllerinde öğrenme anını gösteren yazışma, tebligat veya kayıt saklanmalıdır.
Tereke tablosunu kurmadan karar verilmez
- Tapu ve araç kayıtlarının ilgili kurumlardan alınması
- Banka hesapları, kredi ve kredi kartı borçlarının sorgulanması
- İcra dosyalarının ve kefalet ilişkilerinin taranması
- Vergi borçları ile devam eden dava ve takiplerin listelenmesi
- Ölüm tarihine yakın dönemde yapılan devirlerin not edilmesi
Delil eksikliğinin doğurduğu sonuçlar
- Borç yükü geç fark edildiğinde ret süresi kaçırılmış olur.
- Terekeye ait bir hesabın kullanılması, benimseme iddiasına zemin hazırlayabilir.
- Saklı pay tartışmalarında devir tarihlerini gösteren kayıt bulunmazsa iddia zayıflar.
- Paylaşımda taşınmazın güncel değerini gösteren belge yoksa süreç uzar.
Ret beyanının doğru mercie iletilmesi
Mirasın reddi beyanı, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yöneltilir ve tutanağa geçirilir. Beyanın yanlış yere iletilmesi veya yalnızca sözlü olarak paylaşılması, sürenin işlemeye devam etmesi sonucunu doğurur. Ret hâlinde miras payının kimlere geçeceği ve alt soy bakımından doğacak sonuçlar da önceden değerlendirilmelidir; aksi hâlde borç yükü aile içinde yer değiştirmiş olur.
Son söz
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir; mirasçı sıfatı, terekenin yapısı ve süre başlangıcı her dosyada farklı sonuç verir. Karar vermeden önce tereke tablosunun bir hukukçuyla birlikte çıkarılması önerilir.