Tenkis, saklı paylı mirasçının hakkını aşan kazandırmaların indirilmesini sağlar. Uygulamadaki asıl zorluk hukuki nitelemede değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı işlemlerin geriye dönük olarak ortaya çıkarılmasındadır. Kayıtlar zamanında istenmezse hesap yapılamaz ve talep soyut kalır. Bu rehber TMK ve HMK çerçevesinde tereke bilgisinin toplanması üzerine kuruludur.
Önce Tabloyu Kurun: Kim, Ne Zaman, Ne Aldı
Tenkis hesabı, ölüm anındaki terekeye sağlararası kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Bu yüzden ilk iş, mirasbırakanın son yıllardaki tüm devirlerinin tek bir tabloda toplanmasıdır: işlem tarihi, işlemin türü, karşı taraf, beyan edilen bedel ve o tarihteki gerçek değer. Tablo boş kaldığı sürece dilekçe de sayısallaştırılamaz.
Hangi Kurumdan Ne İstenir
- Nüfus kayıtları ve veraset belgesi ile mirasçılık sıfatının netleştirilmesi
- Tapu müdürlüğünden mirasbırakan adına kayıtlı ve devredilmiş taşınmazların tedavül listesi
- Bankalardan hesap hareketleri, kiralık kasa kayıtları ve kredi dosyaları
- Trafik ve ticaret sicilinden araç ve şirket payı devirleri
- Varsa vasiyetname, ölüme bağlı tasarruf ve noter işlem örnekleri
Bu kayıtların bir kısmı mirasçı sıfatıyla doğrudan alınabilir; alınamayanlar için mahkemeden müzekkere talep edilir. Delilin kaybolma ihtimali varsa dava açılmadan önce delil tespiti yolu değerlendirilir.
Görünürdeki Satış mı, Gizli Bağış mı
Aile içi devirlerde en sık karşılaşılan tablo, satış gibi gösterilen ancak bedeli ödenmemiş devirlerdir. Burada tenkis ile muvazaaya dayalı talepler farklı hukuki temellere oturur ve ispat gereklilikleri de farklıdır. Bedelin ödendiğine dair banka kaydının bulunmaması, devralanın o tarihteki gelir durumu ve devirden sonra taşınmazın kimin kullanımında kaldığı bu ayrımda belirleyici olur.
Süre Yönetimi ve Talebin Yazımı
Tenkis talebi süreye bağlıdır ve sürenin başlangıcı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği ana bağlanır. Öğrenme anını gösterebilecek belgeler, örneğin tapu kaydının ilk kez alındığı tarih veya kendisine yapılan bildirim, dosyada ayrıca işaretlenmelidir. Talep yazılırken hangi kazandırmanın ne ölçüde indirilmesinin istendiği kalem kalem belirtilir; bilirkişi incelemesi sonrası artırım ihtimali de baştan gözetilir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; miras dosyalarında akrabalık yapısı ve işlem geçmişi sonucu doğrudan etkilediğinden, hesaplamaya girişmeden önce hukuki destek almanız yararlı olacaktır.