Miras dosyalarında en sık karşılaşılan karışıklıklardan biri, birbirinden tamamen farklı iki süre arasında yaşanır: mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre ile saklı payın korunmasına yönelik tenkis talebinin süresi. Bu iki yolun amacı, mercii ve delili farklıdır. TMK ve HMK çerçevesinde aşağıda her iki kurumun ayrımı ve tenkis dosyasının delil düzeni ele alınmaktadır.
Üç Aylık Süre Neyin Süresidir
Mirasın reddi, mirasçının terekedeki borçlardan sorumlu olmamak için başvurduğu bir yoldur ve kanunda öngörülen üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir. Süre, yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü öğrenme anından, atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun bildirilmesinden işlemeye başlar. Bu süre kaçırıldığında miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Tenkis ise borçtan kurtulmaya değil, saklı payı zedelenen mirasçının payını tamamlamaya yöneliktir ve ayrı bir dava olarak asliye mahkemesinde görülür.
Saklı Payın Zedelendiğini Göstermek
- Tereke mevcudu: tapu, banka, araç, şirket payı ve alacak kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla dökümü
- Ölüme bağlı tasarruflar: vasiyetname, miras sözleşmesi ve bunların açılma tutanakları
- Sağlararası kazandırmalar: bağış görünümlü veya bedelsiz devirler, düşük bedelli satışlar
- Değerleme: kazandırmaya konu malın devir tarihindeki ve ölüm tarihindeki değerine ilişkin bilgi ve belgeler
Hesabın Mantığını Kavramak
Tenkis davasında mahkeme önce terekenin net değerini bulur, ardından saklı paylı mirasçıların paylarını hesaplar ve tasarruf edilebilir sınırı aşan kazandırmaları belirlenen sıraya göre indirir. Bu nedenle talep dilekçesinde yalnızca bir taşınmazı hedef almak yerine, terekeye ilişkin bütün kazandırmaların araştırılmasının istenmesi gerekir. Denkleştirme talebiyle tenkis talebinin birlikte değerlendirilmesi de sonucu etkileyebilir.
Yanlış Merciye Başvurunun Sonuçları
Terekenin tespiti, mirasçılık belgesi ve mirasın reddi gibi işler ile tenkis, muris muvazaası ve ortaklığın giderilmesi davaları farklı mahkemelerin işidir. Süre içinde ama yanlış mercie yapılan başvuru, hakkın kullanıldığı anlamına gelmez. Özellikle ret beyanının dava dilekçesi içinde ileri sürülmesi yeterli görülmeyebilir; bu beyanın kendi usulüne uygun yapılması gerekir.
Zamanaşımı ve Öğrenme Anı
Tenkis talebi için kanun, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süre ile mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süre öngörmüştür. Öğrenme anının ispatı bu nedenle kritik önemdedir; vasiyetnamenin okunmasına ilişkin tutanak, tapu kaydının alındığı tarih veya gönderilen ihtar bu anı belgeleyen kayıtlardır. Süre tartışmasının önüne geçmek için bu belgeler dava dilekçesine eklenmelidir.
Yukarıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Terekenin yapısı, mirasçı sayısı ve yapılan devirlerin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, kendi miras dosyanız için hukuki değerlendirme almanız önerilir.