Tenkis, saklı paylı mirasçının payına yapılan tecavüzün giderilmesini sağlayan, yenilik doğuran nitelikte bir dava türüdür. TMK'nın miras hükümleriyle HMK'nın usul düzeni burada iç içe geçer. Uygulamadaki en kritik başlık, 3 aylık hak düşürücü sürenin ne zaman işlemeye başladığı ve dosyanın hangi mahkemede açılacağıdır.
Sürenin Başlangıcı: "Öğrenme" Ne Demek?
Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süreye ve mirasın açılmasından itibaren işleyen daha uzun bir süreye tabidir. Öğrenmeden kasıt, tasarrufun varlığından haberdar olmak değil; bu tasarrufun saklı payı ihlal ettiğini anlayacak düzeyde bilgi sahibi olmaktır. Vasiyetnamenin okunması için yapılan tebligat, terekedeki taşınmazın tapu kaydının incelenmesi veya banka kayıtlarının öğrenilmesi bu anı belirleyebilir. Bu nedenle öğrenme anını gösteren evrakın tarihiyle birlikte dosyalanması gerekir.
Tebligat Gecikmesi Neden Bu Kadar Önemli?
- Vasiyetnamenin açılıp okunmasına ilişkin bildirimin eski adrese gitmesi, mirasçının süreyi geç fark etmesine yol açar.
- Yurt dışında yaşayan mirasçılara yapılan tebligat aylar alabilir.
- Terekeye ilişkin işlemlerin bir mirasçı tarafından yürütüldüğü hâllerde diğerleri süreçten geç haberdar olur.
- Tebliğ evrakının dosyada bulunmaması, sonradan sürenin başlangıcını tartışmalı hâle getirir.
Bu tablolarda yapılacak iş, süreyi kaybedilmiş saymak yerine öğrenme anını belgeleyerek dilekçede açıkça beyan etmektir.
Görev ve Yetki Ayrımı
Miras uyuşmazlıklarında bazı işler sulh hukuk mahkemesinin, bazıları asliye hukuk mahkemesinin alanındadır. Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve defter tutulması gibi işler ile mirasın taksimi talepleri ile tenkis gibi tereke değerine ilişkin talepler farklı mahkemelerde görülür; bu nedenle talep dilekçesinin başlığı, istenen sonuca göre seçilmelidir. Yer yetkisi bakımından miras davalarında kural, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Terekede taşınmaz bulunması bu kuralı tek başına değiştirmez; ancak taşınmazın aynına yönelik ayrı bir talep kurulacaksa taşınmazın bulunduğu yerdeki kesin yetki gündeme gelir.
Hesabın Kurulması
- Terekenin, miras bırakanın ölümü anındaki durumu esas alınarak tespiti sağlanır.
- Sağlararası kazandırmalar (bağış, düşük bedelli devir, ölünceye kadar bakma sözleşmesi) listelenir.
- Her kazandırmanın tarihi ve değeri ayrı bir satırda gösterilir.
- Saklı pay oranları, mirasçıların sıfatına göre hesaplanır.
- Tenkise tabi tasarrufların sırası ve iade biçimi (aynen veya bedel) talep edilir.
Alternatif ve Tamamlayıcı Talepler
Aynı olguya dayanılarak muris muvazaası iddiası da ileri sürülebilir; ancak bu iki talebin şartları ve sonuçları farklıdır. Terditli talep kurulacaksa sıralamanın gerekçesi dilekçede açıklanmalıdır. Terekeden mal kaçırıldığı endişesi varsa, dava süresince koruma amaçlı taleplerin ihmal edilmemesi gerekir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; tereke yapısı, kazandırmaların tarihi ve mirasçı sayısı hesabı tümüyle değiştirir. Süre kısa ve hak düşürücü olduğundan, saklı payınızın zedelendiğinden şüphelendiğiniz anda bir miras hukuku uygulayıcısına başvurmanız isabetli olur.