Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerden rahatsız olan mirasçıların açtığı davalarda en sık yapılan hata, talebin hangi hukuki temele dayandığının baştan belirlenmemesidir. Tenkis ile muvazaa iddiası farklı şartlara, farklı sonuçlara ve farklı sürelere bağlıdır. TMK ve HMK ekseninde bu ayrım ile delil düzeni aşağıda ele alınmaktadır.
İki Talebin Ayrıldığı Nokta
Tenkis, yapılan kazandırmanın geçerli olduğu ancak saklı payı zedelediği düşüncesine dayanır ve talep saklı pay oranında düzeltmeye yöneliktir. Muvazaa iddiasında ise işlemin görünürdeki niteliğinin gerçek iradeyi yansıtmadığı, örneğin satış gösterilen devrin aslında karşılıksız yapıldığı ileri sürülür. Birinci yolda saklı paylı mirasçı sıfatı aranırken, ikinci yolda talebin kapsamı ve sonuçları farklı biçimde şekillenir. Bu nedenle dilekçede kademeli talep kurulacaksa, hangi sebebin asıl hangisinin yedek olduğu açıkça yazılmalıdır.
Hak Düşürücü Sürelerin Takibi
Tenkis talebi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık ve her hâlde tasarrufun türüne göre başlayan on yıllık hak düşürücü sürelere tabidir. Öğrenme anının hangi olayla başladığı çoğu dosyada tartışılır; bu nedenle tapu kaydının alındığı tarih, veraset belgesinin düzenlendiği tarih ve tereke işlemlerine ilişkin yazışmalar tek bir kronolojide toplanmalıdır.
Terekenin ve Kazandırmanın Belgelenmesi
- Ölüm tarihi itibarıyla tapu, araç ve banka kayıtlarının tam dökümü
- Sağlararası devirlere ilişkin resmî senetler ve tapu işlem dosyaları
- Devir bedelinin ödendiğini gösteren kayıtların bulunup bulunmadığı
- Devralanın işlem tarihindeki ekonomik gücüne ilişkin veriler
- Taşınmazın devir tarihindeki ve ölüm tarihindeki değerine ilişkin bilirkişi incelemesi
Karşı Tarafın Savunma Hattı
Davalı taraf genellikle devrin gerçek bir satış olduğunu, bedelin elden ödendiğini ya da yapılan kazandırmanın mirasbırakanın bakımını üstlenmenin karşılığı olduğunu ileri sürer. Bu savunmaya hazırlık, bakım ilişkisine dair tanık beyanlarının ve sağlık kayıtlarının önceden değerlendirilmesini gerektirir.
Usule Aykırı İşlem Riski
Davanın tüm ilgili mirasçılara yöneltilmemesi, talebin harca esas değerinin eksik gösterilmesi, keşif ve bilirkişi avansının süresinde yatırılmaması ve rapora itirazın somut veriye dayandırılmaması dosyayı esastan uzaklaştırır. Süre savunmasıyla karşılaşıldığında ise öğrenme anına ilişkin belgenin gecikmeli sunulması ayrı bir risk oluşturur.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; tereke yapısı, devirlerin sayısı ve mirasçılar arasındaki ilişki sonucu etkileyebilir. Talep türü belirlenmeden önce kayıtların bütün olarak incelenmesinde yarar vardır.