Saklı payı zedelenen mirasçının önündeki en riskli tercih, talebini hangi dava türüyle ileri süreceğidir. Tenkis, muvazaa nedeniyle tapu iptali ve mirasta denkleştirme talepleri sonuçları itibarıyla benzeşse de hukuki dayanakları, ispat düzenleri ve süreleri farklıdır. Yanlış seçilen dava türü çoğu zaman esasa girilmeden kaybedilen bir dosya demektir.
Talebi Doğru Adlandırmak
- Tenkis: Mirasbırakanın tasarrufu geçerlidir, ancak saklı payı aşan kısım oranında indirilir.
- Muvazaaya dayalı tapu iptali: İşlemin görünürdeki niteliğinin gerçeği yansıtmadığı iddia edilir.
- Denkleştirme: Sağlararası kazandırmaların terekeye geri alınması söz konusudur.
Bu üç yolun ispat konusu farklıdır: tenkiste hesap ve saklı pay oranı, muvazaada tarafların gerçek iradesi ön plandadır. Terditli talep kurulması mümkün olsa da, taleplerin sıralaması ve harcı dikkatle planlanmalıdır.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
TMK, miras davalarında yetkiyi mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlar. Bu kural, mirasçıların yaşadığı yer ne olursa olsun geçerlidir ve terekeye ilişkin davalar bakımından kamu düzeniyle ilgili görülür. Buna karşılık talep bir taşınmazın ayni hakkına dönüşürse, taşınmazın bulunduğu yerdeki kesin yetki kuralı gündeme gelebilir; iki kuralın kesiştiği dosyalarda talep sonucu belirleyicidir.
Görev ve Ön Dava İlişkisi
Tenkis talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür. Ancak dava açılmadan önce mirasçılık belgesinin alınması, terekenin tespiti veya defter tutulması gibi işlemler sulh hukuk mahkemesinin görev alanına girebilir. Bu işlemleri atlayarak açılan dava, hesap yapılamadığı için uzar.
Süre Boyutu ve Hesap Kurgusu
Tenkis hakkının kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere bağlı olduğu, sürenin saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesiyle bağlantılı işlediği unutulmamalıdır. Süre hesabı için ölüm tarihi, vasiyetnamenin açılma tarihi ve tapu devir tarihleri ayrı ayrı listelenmelidir. Hesap aşamasında ise:
- Tereke aktif ve pasifiyle çıkarılır.
- Sağlararası kazandırmalar tarih ve değer bilgisiyle eklenir.
- Saklı pay oranları mirasçı sıfatına göre belirlenir.
- Bilirkişi incelemesi için değerleme tarihleri netleştirilir.
Delil Toplama Sırası
Tapu ve banka kayıtları, sağlık kurumu kayıtları, tanık beyanları ve varsa vasiyetname örneği erken aşamada toplanmalıdır. Özellikle devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediğine ilişkin para akışı, muvazaa iddiasında belirleyici olur.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Miras dosyalarında mirasçı sayısı, tasarrufun türü ve zaman aralıkları sonucu doğrudan etkilediğinden, dava türü seçimi öncesinde profesyonel görüş alınması önerilir.