Miras bırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar için iki ayrı saat aynı anda çalışmaya başlar: terekedeki hakları kullanabilmek için gereken belgelerin temini ve borçlu bir terekeyle karşılaşma ihtimaline karşı ret süresi. İkisinin sırası karıştırıldığında, mirasçı farkında olmadan borçlu duruma düşebilir.
Üç Aylık Süre Nasıl İşler
TMK düzeninde mirasın reddi, kural olarak üç aylık süreye tabidir. Yasal mirasçılar bakımından bu süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat etmedikçe ölümü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Süre içinde ret beyanında bulunulmazsa miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır. Ayrıca terekeye ilişkin bazı işlemlerin yapılması, zımnen kabul sonucunu doğurabileceğinden, süre dolmadan terekeye müdahale edilmemesi önemlidir.
Belgeleri Doğru Yerden Almak
- Mirasçılık belgesi, koşulları varsa noterden alınabilir.
- Yabancılık unsuru bulunması, mirasçılık durumunun kayıtlardan açıkça anlaşılamaması gibi hallerde belge sulh hukuk mahkemesinden istenir.
- Belgenin gerçek durumu yansıtmadığı düşünülüyorsa mirasçılık belgesinin iptali istenebilir.
- Terekenin durumu belirsizse defter tutulması talebi gündeme gelir; bu talep için de kısa bir süre öngörülmüştür.
Görev ve Yetki Ayrımı
Mirasçılık belgesi verilmesi, terekenin tespiti ve koruma önlemleri gibi işler sulh hukuk mahkemesinin alanındadır. Buna karşılık tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve miras taksimi gibi çekişmeli davalar genel hükümlere göre görülür. Yetki bakımından temel ölçüt, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. HMK bakımından bu kural, mirasçıların farklı şehirlerde bulunması halinde de değişmez; bu nedenle dava açılmadan önce son yerleşim yerinin belgelenmesi gerekir.
İlk Otuz Günde Yapılması Gerekenler
- Ölüm tarihini ve öğrenme tarihini belgeleyin; ret süresinin tamamı buna dayanır.
- Terekeye ilişkin kaba bir varlık ve borç listesi çıkarın; banka, tapu ve icra kayıtlarını sorgulayın.
- Tereke borca batıksa ret veya defter tutma seçeneklerini karşılaştırın.
- Terekeden ödeme yapmaktan, eşya almaktan ve tasarrufta bulunmaktan kaçının.
- Diğer mirasçılarla iletişimi yazılı yürütün; sonradan ispat sorunu yaşanmasını önler.
Vasiyetname Varsa Sıralama Değişir
Ortada bir ölüme bağlı tasarruf varsa açılması, okunması ve tebliği ayrı bir usule tabidir ve buna bağlı itiraz süreleri işler. Saklı payı zedelendiğini düşünen mirasçının açacağı davada da süre sınırlaması bulunduğundan, vasiyetnamenin tebliğ tarihi mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
Bu metin genel bir öncelik sıralaması sunar; terekedeki malvarlığının yapısı ve mirasçılar arasındaki ilişki süreci değiştirebilir. Özellikle ret süresi işlerken karar vermeniz gerekiyorsa, gecikmeden hukuki destek almanız önerilir.