Miras bırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, geride kalanların kanunen korunan payını zedeleyebilir. Tenkis davası tam olarak bu dengesizliği gidermek için vardır; ancak bu dava, mirasla ilgili birçok talebin aksine katı sürelere bağlıdır. TMK ve HMK ekseninde ilerleyen bu rehber, saklı payın hesaplanmasından dava dilekçesine kadar olan sırayı ve süre riskini konu alıyor.
Saklı Pay Neyi İfade Eder?
Saklı pay, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırını çizer. Altsoy ile eş gibi kanunda sayılan mirasçılar bakımından yasal miras payının belirli bir oranı korunur; miras bırakan ancak bunun dışında kalan kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Tenkis, bu sınırı aşan kazandırmaların aşan kısım ölçüsünde etkisiz kılınmasını sağlar; kazandırmanın tamamının iptali anlamına gelmez.
Süre: Öğrenme Anı ile Mirasın Açılması Anını Ayırın
Tenkis istemi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen bir yıllık süreye tabidir. Bunun yanında, tasarrufun türüne göre mirasın açılması veya vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren işleyen daha uzun bir üst süre bulunur. Her iki süre de hak düşürücü niteliktedir. Uygulamada en sık görülen hata, öğrenme anının tapu kaydının görüldüğü gün yerine, sadece söylentiyle duyulduğu güne dayandırılması ve bu belirsizliğin belgeyle desteklenmemesidir.
Tenkis mi, Muvazaa mı? Talebi Doğru Kurmak
Devrin görünürde satış, gerçekte bağış olduğu iddiası ile saklı payın aşıldığı iddiası aynı şey değildir. İlk iddia kazandırmanın hukuki niteliğine, ikincisi ise oranına yöneliktir; ispat yükleri ve süre rejimleri de farklıdır. Bu nedenle dilekçede talepler kademeli kurulmalı, birinin reddi hâlinde diğerinin değerlendirilmesi açıkça istenmelidir.
Hesaplama İçin Gereken Belge Seti
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örneği
- Miras bırakana ait tüm taşınmazların tapu tarihçesi
- Banka hesap hareketleri ve ölüm tarihine yakın dönem havale kayıtları
- Şirket ortaklık payları ve araç tescil kayıtları
- Varsa vasiyetname, miras sözleşmesi ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi örnekleri
Dava Açılırken İzlenecek Sıra
- Terekenin ölüm anındaki durumunu çıkarın; borçları ayrı kalemde gösterin.
- Sağlararası kazandırmaları tarih ve değer bilgisiyle listeleyin.
- Saklı pay oranını mirasçı sıfatlarına göre hesaplayın.
- Dava değerini belirlerken talebin ıslah edilebileceğini öngörerek dilekçeyi kurun.
- Terekenin korunmasına yönelik tedbir gerekiyorsa aynı anda talep edin.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Tenkis hesabı; kazandırmanın türü, mirasçı bileşimi ve değerleme anına göre önemli ölçüde farklılaşır. Bir yıllık süre işlemeye başlamadan belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz önerilir.