Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylı mirasçıların hakkını zedelemesi hâlinde başvurulan bir denkleştirme yoludur. Türk Medeni Kanunu saklı pay oranlarını ve tenkiste izlenecek sırayı belirler; Hukuk Muhakemeleri Kanunu ise ispat ve yargılama usulünü tamamlar. Uygulamada davanın en zorlu kısmı hukuki tartışma değil, terekenin sayısal olarak ortaya konmasıdır.
Tenkise Konu Olabilecek İşlemler
Yalnızca ölüme bağlı tasarruflar değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar da tenkise tabi olabilir. Görünüşte satış olarak yapılan ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan devirler bu tartışmanın merkezindedir. İşlemin niteliği belirlenirken devir bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, devredenin ekonomik durumu ve devir sonrası kullanımın kimde kaldığı birlikte değerlendirilir.
Hesabın Kurulması
- Ölüm tarihindeki mevcut malvarlığının tam listesi
- Tereke borçları ve cenaze giderleri gibi indirilecek kalemler
- Hesaba eklenecek sağlararası kazandırmalar ve değerleri
- Saklı paylı mirasçıların kimler olduğu ve paylarının belirlenmesi
- Zedelenen tutarın hangi tasarruftan başlanarak giderileceği sırası
Delil Eksikliğinin Doğrudan Sonucu
Tereke hesabı eksik kurulduğunda talep miktarı da eksik belirlenir ve dava beklenen sonucu vermez. Tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla istenmesi; ayrıca devirlerin gerçekleştiği tarihlere ait kayıtların ayrıca getirtilmesi gerekir. Uygulamada yalnızca bilinen bir taşınmaz üzerinden kurulan davalar, terekedeki diğer kalemleri kapsam dışında bıraktığı için sonradan genişletme ihtiyacı doğurur.
Süre Yönetimi
- Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği an belgeyle tespit edilir.
- Kanunda öngörülen bir yıllık sürenin başlangıcı yazılı olarak kayda geçirilir.
- Vasiyetname söz konusuysa açılma ve tebliğ tarihleri dosyaya konur.
- Her tasarruf için ayrı ayrı süre değerlendirmesi yapılır.
- Talep, ıslah ihtiyacını en aza indirecek biçimde kurulur.
Diğer Miras Davalarıyla İlişkisi
Tenkis talebi ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebi çoğu zaman aynı olaydan doğar ancak hukuki dayanakları ve sonuçları farklıdır. Hangi yolun tercih edileceği, mirasçının saklı paylı olup olmamasına ve elde edilmek istenen sonuca göre belirlenir. İki talebin sıralaması yanlış kurulduğunda gereksiz masraf ve zaman kaybı doğar.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Miras dosyalarında hesap, aile yapısına ve tereke içeriğine göre değiştiğinden, dava yolunu belirlemeden önce kayıtların bütün hâlinde incelenmesinde yarar bulunmaktadır.