Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan bir vasiyetname, mirasçılar için çoğu zaman iki ayrı soru doğurur: bu tasarruf geçerli midir ve geçerli olsa bile saklı payı zedelemekte midir? TMK ve HMK ekseninde yürüyen bu tartışmada iptal ve tenkis birbirinden farklı davalardır; ikisinin karıştırılması hem talep hem süre bakımından hak kaybına yol açar.
İptal mi, tenkis mi
Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, miras bırakanın ehliyetsizliği ya da irade sakatlığı iddiaları iptal davasının konusudur. Buna karşılık vasiyetname geçerli olmakla birlikte kanunun mirasçıya bıraktığı asgari payı aşıyorsa, gündeme gelen dava tenkistir. Bir dosyada her iki iddia birlikte ileri sürülebilir; ancak bu durumda talep sıralamasının dilekçede açıkça kurulması gerekir.
Süreler ve başlangıç anı
Her iki dava da hak düşürücü sürelere tabidir ve süreler kural olarak öğrenme anından işlemeye başlar; ayrıca üst sınır niteliğinde azami süreler de bulunur. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere tebliğ edildiği tarih, öğrenme anının ispatı bakımından belirleyicidir. Bu nedenle tebliğ evrakının saklanması, sürenin ne zaman başladığını tartışmasız hâle getirir.
Belge toplama planı
- Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin tutanak ve tebliğ belgesi.
- Veraset ilamı ve güncel nüfus kayıt örneği.
- Miras bırakana ait tapu, banka ve araç kayıtlarının ölüm tarihi itibarıyla dökümü.
- Ölümden önceki dönemde yapılan devirlere ilişkin tapu işlem dosyaları.
- Ehliyet tartışması varsa hastane kayıtları, reçeteler ve varsa vesayet dosyası.
Tenkiste asıl mesele: terekenin tespiti
Tenkis hesabı, ölüm anındaki terekeye ölümden önce yapılan bazı kazandırmaların eklenmesiyle yapılır. Bu nedenle yalnızca vasiyetnameye odaklanan bir dosya eksik kalır; muvazaalı olduğu düşünülen satışlar, bağışlamalar ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri de araştırılmalıdır. Bu kayıtlar istenmediğinde bilirkişi yalnızca görünürdeki malvarlığı üzerinden hesap yapar ve saklı pay eksik hesaplanır.
Son not
Miras dosyalarında zaman geçtikçe kayıtlara ulaşmak zorlaşır ve taşınmazlar el değiştirerek üçüncü kişilerin hakları devreye girer. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; mirasçılık sıfatınız ve tereke yapısı farklı bir strateji gerektirebileceğinden, dava açılmadan önce ayrıntılı inceleme yaptırılması önerilir.