Miras bırakanın vasiyetname ile yaptığı tasarruf, saklı paylı mirasçıların hakkını zedelediğinde iki ayrı yol gündeme gelir: tasarrufun geçersizliğini ileri süren iptal talebi ve saklı payı tamamlamayı amaçlayan tenkis talebi. TMK bu iki yolu farklı şartlara ve farklı sonuçlara bağladığından, talebin seçimi dosyanın kaderini belirler.
İptal mi, Tenkis mi
İptal talebi; miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, iradesinin yanılma, aldatma veya korkutma ile sakatlanması ya da şekil şartlarına uyulmaması hâllerine dayanır. Tenkis ise vasiyetnamenin geçerli olduğunu kabul eder ve yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister. İki talep birlikte, biri asıl diğeri terditli olarak ileri sürülebilir; ancak dilekçede bu sıralamanın açıkça kurulması gerekir.
Terekenin Tespiti Olmadan Saklı Pay Hesaplanamaz
- Ölüm tarihindeki taşınmaz, araç ve banka varlıklarının kayıtlarla belirlenmesi
- Sağlığında yapılan ve tenkise tabi olabilecek karşılıksız kazandırmaların araştırılması
- Borçların ve terekenin pasifinin gösterilmesi
- Değer tespitinin, kanunun öngördüğü değerlendirme anına göre yapılmasının talep edilmesi
- Veraset ilamı ile mirasçılık sıfatının ve payların netleştirilmesi
Ehliyet ve İrade İddiasının Delili
Tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddiası, tanık beyanıyla değil çoğunlukla sağlık kayıtlarıyla kurulur. Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yakın dönemdeki hastane kayıtları, reçeteler, epikrizler ve varsa vesayet dosyası temin edilmelidir. El yazılı vasiyetnamelerde ise yazı ve imzanın miras bırakana ait olup olmadığı teknik incelemeye konu olur; bu nedenle karşılaştırmaya elverişli belgeler baştan toplanmalıdır.
Süreler Öğrenmeye Bağlı İşler
Hem iptal hem tenkis talepleri için kanunda öğrenme anına bağlanan hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Vasiyetnamenin açılıp ilgililere okunduğu ve tebliğ edildiği tarihler, sürenin başlangıcını gösterdiği için dosyadan mutlaka doğrulanmalıdır. Sulh hukuk mahkemesinde yürüyen tereke ve vasiyetnamenin açılması dosyası ile açılacak davanın takvimi birlikte planlanmalıdır.
Kapanış
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; mirasçılık sıfatı, tasarrufun türü ve tereke kalemleri değiştikçe izlenecek yol da değişir. Vasiyetnamenin tebliğinden sonra beklemek yerine kayıtların toplanmasına hemen başlanması, hem süre hem de ispat bakımından koruyucu olur.