Miras uyuşmazlıklarında vasiyetname, tartışmayı bitiren değil başlatan belgedir. TMK sistemi içinde bir ölüme bağlı tasarrufun geçerliliği; şekil şartlarına uygunluk, tasarrufta bulunanın ehliyeti ve iradesinin sakatlanmamış olması ölçütleriyle denetlenir. Bu üç başlık farklı deliller gerektirir ve hepsi aynı dilekçede toplandığında dosya dağılır; bu nedenle sıralama önemlidir.
Önce Şekil, Sonra Ehliyet
El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının el yazısıyla yazılmış olması, tarih ve imza unsurları aranır. Resmî vasiyetnamede ise memur ve tanıklar bakımından öngörülen usul geçerlilik şartıdır. Şekil eksikliği ileri sürülebiliyorsa bu, ehliyet tartışmasından daha somut ve daha kolay ispatlanabilir bir yoldur. Bu nedenle inceleme daima belgenin fiziki incelemesiyle başlamalıdır.
Ehliyet İddiasının Delil Zinciri
- Vasiyetname tarihine yakın döneme ait hastane kayıtları ve epikrizler
- Nörolojik veya psikiyatrik tanı bulunuyorsa tedavi ve ilaç kullanım kayıtları
- Varsa vesayet ya da kısıtlılık dosyası
- Aynı dönemde yapılan diğer hukuki işlemler: tapu devirleri, banka işlemleri, vekâletnameler
- Mirasbırakanla düzenli görüşen tanıkların beyanları
Tek başına ileri yaş ya da hastalık, ayırt etme gücünün bulunmadığını göstermeye yetmez. Belirleyici olan, tasarrufun yapıldığı andaki durumdur; bu nedenle kayıtların tarih yakınlığı, içeriğinden daha önemli olabilir.
Vasiyetnamenin Açılması ile İptal Davasının Karıştırılması
En sık görülen usul hatası budur. Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunması, geçerliliğine ilişkin bir karar değildir; yalnızca ilgililere tebliğ işlevi görür. Geçerliliğe itiraz edilecekse ayrı bir dava açılması gerekir ve iptal talebi, öğrenme anına bağlanan hak düşürücü sürelere tabidir. Tebliğ evrakının tarihi bu nedenle dosyanın en kritik belgesidir.
Saklı Pay ve Tenkis Ayrımı
Vasiyetnamenin tümüyle geçersiz sayılması her zaman en isabetli hedef değildir. Tasarruf geçerli olsa bile saklı payı zedeliyorsa, tenkis yoluyla payın tamamlanması istenebilir. İki talep birbirinin alternatifi olarak terditli biçimde ileri sürülebilir; bu kurgu, tek hedefe kilitlenmiş dilekçelere göre daha dayanıklıdır. Tenkis hesabı için terekenin ölüm anındaki durumunun ve varsa denkleştirmeye tabi kazandırmaların tespiti gerekir.
Terekenin Korunması
Dava süreci uzun sürebileceğinden, tereke mevcudunun eksilmesini önlemeye yönelik tedbirler baştan düşünülmelidir. Tapu kayıtlarına yönelik koruma talepleri, banka hesaplarının tespiti ve terekenin defterinin tutulması bu kapsamdadır. HMK'nın delil sunumuna ilişkin düzenlemesi gereği bu belgelerin dosyaya süresinde girmesi de ayrıca planlanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Vasiyetnamenin türü ve mirasbırakanın sağlık geçmişi stratejiyi bütünüyle değiştirebileceğinden, somut belgeler görülmeden adım atılmamalıdır.