Miras hukukunda zamanın işleyişi, çoğu uyuşmazlıkta esasa ilişkin iddiadan daha belirleyicidir. TMK'nın ölüme bağlı tasarruflara ilişkin hükümleri ile HMK'nın usul kuralları birlikte uygulandığında, vasiyetnameye yönelik itirazların hem doğru mahkemede hem de kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmesi gerekir. Bu yazı, vasiyetname uyuşmazlıklarını görev ve süre ekseninde ele alır.
Sulh Hukuk ile Asliye Hukuk Arasındaki Ayrım
Vasiyetnamenin açılıp ilgililere okunması, terekenin tespiti, defter tutulması ve mirasçılık belgesinin verilmesi gibi işler terekeye ilişkin işlemler olup sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Buna karşılık vasiyetnamenin iptali ve tenkis istemleri çekişmeli davalar olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu iki grubu tek dilekçede birleştirmek, dosyanın görev yönünden ayrılmasına ve zaman kaybına yol açar.
Yetki: Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri
Miras uyuşmazlıklarında yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır. Mirasçıların farklı illerde yaşıyor olması bu kuralı değiştirmez. Terekede yurt dışında bulunan malvarlığı varsa, uygulanacak hukuk ve yetki bakımından ayrıca değerlendirme gerekir; bu nedenle taşınmazların bulunduğu yer ile son yerleşim yeri baştan ayrıştırılmalıdır.
Vasiyetnamenin Açılması Süreyi Başlatan Andır
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere tebliğ edilmesi, iptal ve tenkis süreleri bakımından kritik bir dönüm noktasıdır. İptal davasında dava hakkı, iptal sebebinin ve tasarrufun öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıllık süreye bağlıdır; kanun ayrıca her hâlde uygulanacak, davalının iyi niyetli olup olmamasına göre değişen daha uzun üst sınırlar öngörmüştür. Tenkis istemi bakımından da benzer biçimde bir yıllık süre ile daha uzun bir üst sınır birlikte işler.
Dava Öncesi Yapılması Gereken Tespitler
- Vasiyetnamenin şekli: el yazılı, resmî ya da sözlü vasiyet ayrımı
- Mirasbırakanın tasarruf ehliyetine ilişkin sağlık kayıtlarının temini
- Saklı paylı mirasçıların ve tasarruf oranının hesaplanması
- Ölüme bağlı tasarruf ile sağlararası devirlerin ayrıştırılması
- Tereke üzerindeki devir ve tasarrufları önlemek için tedbir talebi
Vasiyetname uyuşmazlıkları, ailevi ilişkiler kadar teknik hesaplamalara da dayanır. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; süre başlangıcı, tasarrufun türü ve saklı pay hesabı dosyaya göre değiştiğinden, vasiyetnamenin tebliğini takiben gecikmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.