Mirasın reddi kararı çoğu zaman aceleyle, saklı pay hesabı ise geç yapılır. Oysa bu iki başlık aynı terekenin iki yüzüdür: ret beyanı borç riskini kapatırken, saklı paya ilişkin talep hakkını da birlikte etkiler. Bu nedenle karar vermeden önce terekenin fotoğrafını çekmek, sonradan telafisi güç sonuçların önüne geçer.
Karar öncesi tereke envanteri
Ret beyanı geri alınamayacağı için ilk iş, aktif ve pasifin karşılaştırılmasıdır. Tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, ortaklık payları bir sütunda; kredi borçları, kefaletler, icra dosyaları, vergi borçları diğer sütunda toplanır. Kefalet ve senede dayalı borçlar çoğu zaman envanterin dışında kaldığı için sonradan sürpriz yaratır.
Ret süresi ve hükmen ret ayrımı
Türk Medeni Kanunu, mirası reddetmek isteyen mirasçıya üç aylık bir süre tanır; yasal mirasçılar için bu süre kural olarak murisin ölümünü ve mirasçılık sıfatını öğrenme anından işler. Beyan, sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Terekenin borca batık olduğunun açıkça belli olduğu hâllerde ise miras, ayrıca beyana gerek olmaksızın reddedilmiş sayılır; buna rağmen alacaklı takibi geldiğinde durumun mahkemece tespiti gündeme gelebilir. Süre içinde tereke işlemlerine karışmak, ret hakkını fiilen ortadan kaldırabilir.
Saklı pay tarafında kontrol edilecekler
- Muristen sağlığında yapılan devirlerin bedelli mi bedelsiz mi olduğu
- Tapuda satış görünen ancak fiilen karşılıksız olduğu ileri sürülen işlemler
- Sigorta, emeklilik ve benzeri ödemelerin tereke hesabındaki yeri
- Vasiyetnamenin açılma tarihi ve mirasçılara tebliğ durumu
- Tenkis talebinin bir yıllık ve on yıllık hak düşürücü süre içinde kalıp kalmadığı
Usule aykırılık nerede doğuyor
En sık görülen hata, reddi miras beyanı ile tenkis veya muvazaa iddialarının aynı dosyada, aynı süre mantığıyla ele alınmasıdır. Ret beyanı çekişmesiz yargı işi olarak yürürken, saklı payı zedelendiğini ileri süren mirasçının talebi çekişmeli yargıda ve ayrı hukuki sebeple ilerler. Ayrıca mirasçılardan birinin reddi diğerlerinin payını etkilediği için, tüm mirasçıların dosyada doğru sıfatla yer alması gerekir.
Adım sırası
- Mirasçılık belgesi çıkarılır, mirasçı çevresi netleştirilir.
- Tereke aktif ve pasifi belgeye dayalı biçimde listelenir.
- Ret, kabul veya resmi tasfiye seçenekleri süre içinde karşılaştırılır.
- Saklı payı ilgilendiren sağlararası devirler ayrı bir başlıkta incelenir.
- Seçilen yol için yetkili mahkeme ve süre takvimi sabitlenir.
Miras dosyaları aile içi belgelerin bütünlüğüne çok bağlıdır; bu yazı genel bir yol haritası sunar, karar aşamasında terekenin kendi verileriyle profesyonel bir değerlendirme yapılması önerilir.