Miras bırakanın ardından açılan dosyalarda en çok tartışma yaratan konu, mirasın reddi için öngörülen üç aylık sürenin ne zaman başladığıdır. Veraset ilamı yani mirasçılık belgesi bu tartışmayı kendiliğinden çözmez; belgenin alınmış olması sürenin başlangıcını da bitişini de tek başına ispat etmez. Aşağıdaki değerlendirme, TMK ve HMK ekseninde ispat ve delil boyutuna odaklanıyor.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcını İspat Etmek
Kanunda ret için üç aylık bir süre öngörülmüştür; ancak sürenin işlemeye başladığı an her mirasçı için aynı olmayabilir. Yasal mirasçılar bakımından ölçüt kural olarak mirasçı olunduğunun öğrenildiği an iken, atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun bildirildiği an belirleyici olur. Bu nedenle dosyada şu belgeler ayrıca değer taşır: ölüm belgesinin ilgiliye ulaştığı tarih, nüfus kaydı örnekleri, tebligat evrakı ve mirasçıların birbiriyle yaptığı yazışmalar. Yurt dışında yaşayan mirasçılar bakımından öğrenme anının ispatı ayrıca ele alınmalıdır.
Mirasçılık Belgesinin Delil Değeri ve Sınırı
Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir. Buna karşılık terekenin borca batık olup olmadığını, hangi malvarlığı unsurlarının bulunduğunu veya bir devrin geçerli olup olmadığını göstermez. Belgenin aksi ise sonradan sunulacak delillerle ileri sürülebilir. Bu sınırın bilinmemesi, dosyaların yalnızca bu belgeye dayandırılarak kurulmasına ve esas ispat yükünün karşılanamamasına yol açar.
Tereke Tablosunun Kurulması
- Aktif: tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, ortaklık payları, alacaklar.
- Pasif: icra takipleri, kredi ve kefalet borçları, vergi borçları, kira yükümlülükleri.
- Şüpheli işlemler: ölümden önceki dönemde yapılan devirler, bağışlamalar ve hesap hareketleri.
- Zaman ekseni: her kalem, doğduğu tarihle birlikte listelenir.
Ödemeden Aciz Halinin İspatı
Terekenin borca batık olduğu açıkça anlaşılıyorsa, miras kanunen reddedilmiş sayılabilir. Ancak bu sonucun kabul edilebilmesi için aciz halinin somut verilerle gösterilmesi gerekir. Bu noktada icra dosyalarının dökümü, karşılıksız çıkan kambiyo senetleri, kapatılamamış kredi hesapları ve malvarlığı sorgulama sonuçları belirleyici olur. Terekeden yapılan bir tasarruf ya da mal edinme davranışı, ret iradesiyle bağdaşmayabileceğinden, bu tür işlemlerden kaçınılmalıdır.
Delil Toplama Sırası
- Nüfus kayıtları ve ölüm tarihine ilişkin resmî belgeler temin edilir.
- Miras bırakanın malvarlığına ilişkin kurum kayıtları talep edilir.
- Borç kalemleri için icra ve banka kayıtları çıkarılır.
- Öğrenme anını gösteren yazışma ve tebligatlar ayrı klasörde toplanır.
- Süre dolmadan hangi başvurunun yapılacağına, tablo tamamlandıktan sonra karar verilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Mirasçı sıfatınız, terekenin yapısı ve öğrenme anınız sonucu doğrudan etkileyeceğinden, süre işlemeye devam ederken bir hukukçuyla görüşmeniz önem taşır.