Tenkis, saklı paylı mirasçının payına yapılan tecavüzün giderilmesini amaçlar. Uygulamada dosyaların kaderini belirleyen şey ise çoğunlukla hukuki nitelendirme değil, terekenin ve sağlararası kazandırmaların belgeyle ortaya konabilmesidir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu süreçte delil, dava açılmadan önce toplanmaya başlanmalıdır.
Tereke Fotoğrafı: Delilin Başlangıç Noktası
İlk adım, ölüm anındaki malvarlığının ve ölümden önce yapılan devirlerin birlikte görüldüğü bir tablo çıkarmaktır. Tapu, araç, banka ve şirket pay kayıtları yalnızca güncel haliyle değil, geçmişe dönük hareketleriyle istenmelidir. Bu tablo hazırlanmadan yapılan talep, kapsamı belirsiz kaldığı için ilerleyen aşamada genişletilmek istendiğinde usul engeliyle karşılaşabilir.
Devirlerin Niteliğini Ortaya Koyan Kayıtlar
- Satış görünümlü devirlerde bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini gösteren banka hareketleri
- Devralanın o tarihteki gelir ve ödeme gücüne ilişkin veriler
- Devir tarihine yakın dönemde yapılan diğer işlemler ve zamanlama ilişkisi
- Mirasbırakanın sağlık durumu ve iradesine ilişkin kayıtlar
- Aile içi yazışmalar, vasiyetname ya da ölüme bağlı diğer tasarruf metinleri
Süreleri Birbirine Karıştırmamak
Miras hukukunda birden çok süre aynı anda işler ve bunlar farklı işlemlere aittir. Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre ile tenkis talebine ilişkin hak düşürücü süreler birbirinden bağımsızdır; birinin kaçırılması diğerini kendiliğinden etkilemez, ancak yanlış eşleştirme telafisi güç sonuç doğurur. Bu nedenle ölüm tarihi, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği an ve terekeye ilişkin işlemlerin tarihleri tek bir takvimde izlenmelidir.
Değer Tespitinde Bilirkişiye Verilecek Veri
Tenkis hesabı, kazandırmanın değeriyle terekenin değerinin karşılaştırılmasına dayanır. Bu nedenle her kalem için hangi tarihteki değerin esas alınacağı ve hangi verinin kullanılacağı önceden belirlenmelidir. Eksik veriyle yapılan hesap, itiraz üzerine yenilenmek zorunda kalır ve süreç uzar; taşınmazlarda imar durumu, şirket paylarında bilanço ve ortaklık kayıtları baştan dosyaya konulmalıdır.
Dosyayı Açmadan Önce
- Mirasçılık belgesi ve mirasçılar arasındaki paylar netleştirildi mi?
- Talep tenkis mi, muvazaa nedeniyle iptal mi, yoksa terditli mi kurulacak?
- Zedelendiği ileri sürülen saklı pay somut rakamla gösterilebiliyor mu?
- Terekeye ilişkin tedbir ihtiyacı var mı?
Aktarılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. Her tereke kendi kayıtlarıyla değerlendirilmelidir; aile yapısı, tasarrufların türü ve tarih sıralaması sonucu değiştirebileceğinden dosyanın bütünü incelenmeden adım atılmamalıdır.