Çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı takiplerde tarafların önceden yaptığı delil sözleşmesi, uyuşmazlık çıktığında ispat yükünü ve kabul edilebilir delilleri doğrudan etkiler. TTK, TBK ve 6102 sayılı düzenlemeler bu alanın çerçevesini çizer. Bu rehber, delil sözleşmesinin kambiyo takibindeki rolüne ve usule odaklanır.
Kambiyo Senedinin Soyutluğu
Çek ve bono, temel ilişkiden bağımsız olarak alacak hakkı doğurur. Bu soyutluk, borçlunun temel ilişkiye dayalı def'ilerini sınırlar. Ancak taraflar arasında bir delil sözleşmesi varsa, senedin dayandığı ticari ilişkinin ispatında hangi delillerin kullanılacağı bu sözleşmeyle belirlenmiş olabilir.
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Delil sözleşmesi, tarafların belirli vakıaları yalnızca belirli delillerle ispat edebileceğini kararlaştırdıkları usuli bir anlaşmadır. Ancak bu sözleşme, kesin delil niteliğindeki belgelerin gücünü ortadan kaldıramaz ve tarafı savunma hakkından tümüyle yoksun bırakacak biçimde yorumlanamaz. Geçerliliği için açık ve tereddütsüz bir iradenin bulunması gerekir.
Takipte İtiraz ve Süre
- İmzaya itiraz hâlinde takibin duraklaması ve inceleme yolu
- Borca itirazın kambiyo takibindeki özel koşulları
- Bedelsizlik iddiasında ispat yükünün dağılımı
- Zamanaşımı def'inin senet türüne göre değişmesi
Kambiyo takibinde itiraz süresi kısadır ve ödeme emrinin tebliğinden işler; tebligatın gecikmesi bu hakkın kaybına yol açabileceğinden tebliğ tarihi izlenmelidir.
Belge Düzeni ve Takip Yolu Seçimi
Senedin arka planındaki sözleşme, teslim belgeleri ve yazışmalar, bedelsizlik veya temel ilişki tartışmalarında belirleyici olur. Delil sözleşmesi bu belgelerin ispat değerini önceden netleştirebilir. Alacaklı, kambiyoya özgü takip ile genel haciz yolu arasında seçim yaparken senedin geçerliliğini ve süre durumunu birlikte değerlendirmelidir; yanlış yol, itiraz üzerine takibin iptaline yol açabilir.
Açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Delil sözleşmesinin geçerliliği ve takip yolu olaya göre değiştiğinden, somut dosyada avukata danışılması yerinde olur.