Ticari ilişkilerde çek ve bono, ödeme aracı olmanın ötesinde bir ispat aracıdır. Taraflar sözleşmeye koydukları delil kaydıyla uyuşmazlığın nasıl ispatlanacağını önceden belirleyebilir. Ancak kambiyo senedine dayalı takip başladığında bu tartışma, günlerle ölçülen bir usul takvimi içine sıkışır.
Delil Sözleşmesi Ne Kadar Bağlayıcıdır
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilmesini kararlaştırmasına imkân tanır. Ticari sözleşmelerde sık görülen "defterler ve yazılı belgeler münhasır delildir" kaydı, sonradan tanık dinletmek isteyen tarafın önünü kapatabilir. Buna karşılık delil sözleşmesi, taraflardan birini ispat hakkından tümüyle yoksun bırakacak ölçüde ise geçerliliği tartışılır. Bu nedenle sözleşme müzakeresinde kaydın kapsamı, senedin bedelsizliği veya teminat amaçlı verildiği iddialarını da kapsayıp kapsamadığı açıkça yazılmalıdır.
Takip Başladığında İşleyen Süreler
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ödeme emrine itiraz süresi beş gündür ve bu süre genel haciz yolundaki yedi günlük süreyle karıştırılmamalıdır. İmzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur: imzaya itiraz açıkça ve ayrıca yapılmalıdır, aksi hâlde imza ikrar edilmiş sayılır. İtiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesinden ayrıca satışın durdurulması istenmelidir.
Senedin Kendisinden Doğan Savunmalar
- Senette zorunlu unsurların eksikliği, senedin kambiyo vasfını kaybettirebilir
- Beyaz cironun ve anlaşmaya aykırı doldurmanın ispatı yazılı belgeye bağlıdır
- Teminat senedi savunması, senetle veya alacaklının kabulüyle desteklenmelidir
- Çekte ibraz sürelerine uyulmaması, başvuru haklarını etkiler
- Zamanaşımı def'i, senet türüne ve borçlunun sıfatına göre ayrı ayrı incelenir
Uzlaşma ile Dava Arasında Karar Vermek
Ticari uyuşmazlıklarda alacak ve tazminat davaları bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanır; buna karşılık icra takibine itirazın iptali veya kaldırılması taleplerinin usulü farklıdır. Borçlunun ödeme kabiliyeti, senedin ciro zinciri ve karşı tarafın ticari itibar kaygısı, sulh masasında elde edilecek sonucun gerçekçi sınırını belirler. Sulh protokolü yazılırken, taksitlerin ödenmemesi hâlinde takibin hangi noktadan devam edeceği ve senedin iadesi mutlaka düzenlenmelidir.
Dosyayı Hazırlarken Kontrol Listesi
Senet aslının bulunduğu yer, banka ibraz kaşesi, karşılıksızdır işlemi tarihi, cari hesap mutabakatları ve ticari defter kayıtları tek bir dosyada toplanmalıdır. TTK ve TBK ekseninde yürüyen bu değerlendirmede, defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması sahibi lehine de sonuç doğurabilir.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar; senet metni, taraf sıfatları ve takip türü değiştikçe sonuç da değişir. Ödeme emrini elinize aldığınız gün profesyonel destek almanız, kısa süreler nedeniyle özellikle önemlidir.