Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde uyuşmazlığın seyri, çoğu zaman esasa girilmeden yetki tartışmasında belirlenir. Yanlış yerde başlatılan takip alacaklı için zaman kaybı, doğru itirazın süresinde yapılmaması ise borçlu için savunma kaybı doğurur. TTK ve 6102 sayılı Kanun ile TBK ekseninde bu rehber, çek-senet dosyalarında yetki ve süre planını ele alır.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
Kambiyo senetlerinde yetki, senedin niteliğine ve taraflar arasındaki ilişkiye göre değişir. Ödeme yeri olarak gösterilen yer, borçlunun yerleşim yeri ve sözleşmede geçerli biçimde kararlaştırılmış yetki kaydı birlikte değerlendirilir. Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmesi ile tacir olmayan tarafın bulunduğu ilişkideki durum aynı değildir. Bu nedenle takip açılmadan önce senedin ön ve arka yüzündeki tüm kayıtlar okunmalıdır.
Senedin Şekil Şartları: İlk Kontrol
Bir belgenin kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığı, takibin türünü doğrudan belirler. Bono ve çekte kanunun aradığı zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması, belgenin adi senede dönüşmesi ve kambiyo takibi yolunun kapanması sonucunu doğurabilir. Keşide tarihi, tutarın yazı ve rakamla gösterimi, imza ve varsa ciro zincirinin kesintisizliği ayrı ayrı incelenmelidir.
İtiraz ve Şikâyet Yollarının Farkı
Kambiyo senetlerine mahsus takipte borca ve imzaya itiraz, icra mahkemesine yapılır ve kısa sürelere tabidir. Yetki itirazı ile borca itirazın birlikte ve süresinde ileri sürülmesi gerekir; sonradan eklenen itirazlar dinlenmeyebilir. İmzaya itirazın açık ve ayrıca yapılmaması hâlinde imzanın kabul edilmiş sayılması riski doğar. Takibin türü ile itiraz merciinin eşleştirilmesi, dilekçenin içeriğinden önce gelir.
Arabuluculuk Bu Dosyada Devrede mi?
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; ancak icra takibine yapılan itirazın icra mahkemesinde kaldırılması istemi bundan farklı bir yoldur. Alacaklının hangi yolu seçtiği, ön aşamanın gerekip gerekmediğini belirler. İki yolun karıştırılması, dosyanın usulden reddine yol açabileceğinden tercih baştan netleştirilmelidir.
Kontrol Listesi
- Senedin zorunlu unsurları tek tek işaretlenir
- Ödeme yeri ve yetki kaydı belirlenir
- Ticari defter ve cari hesap kayıtları hazırlanır
- Tebliğ tarihi ile itiraz son günü takvime yazılır
- Karşılıksız çek bildirimine ilişkin süreç ayrıca izlenir
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; kambiyo dosyalarında süreler oldukça kısadır. Takip evrakı elinize ulaştığında, itiraz yolunu ve merciini gecikmeden bir hukukçuyla belirlemeniz önemlidir.