Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile o ilişkinin ödeme aracı olan çek ya da bono çoğu zaman aynı dosyada karşı karşıya gelir. TTK kambiyo senetlerine kendine özgü bir hukuki rejim tanırken, TBK temel borç ilişkisini düzenler. Bu rehber, tahkim şartı bulunan bir ilişkide kambiyo senedine dayalı uyuşmazlığın usul planını ve sulh ile yargılama arasındaki tercihi ele alır.
İki Ayrı Hukuki İlişkiyi Ayırmak
Senedin kendisinden doğan ilişki ile senedin verilmesine sebep olan temel ilişki farklıdır. Tahkim şartı kural olarak taraflar arasındaki sözleşmeye ilişkin uyuşmazlıkları kapsar; kambiyo senedinin soyut niteliği ise senedi elinde bulunduran kişiye bağımsız bir talep imkânı verir. Bu nedenle önce şu soru yanıtlanmalıdır: uyuşmazlık senedin geçerliliğine mi, yoksa senedin dayandığı sözleşmenin ifasına mı ilişkindir?
Tahkim Şartının Kapsamını Okumak
- Şartın hangi sözleşmeye ve hangi uyuşmazlık türlerine ilişkin kurulduğu
- Kapsamın ödeme araçlarını da içerecek biçimde yazılıp yazılmadığı
- Hakem sayısı, tahkim yeri ve uygulanacak usul kurallarının belirliliği
- Geçici hukuki koruma taleplerinin mahkemeden istenebilmesine ilişkin düzenleme
- Senedi ciro yoluyla devralan üçüncü kişinin tahkim şartıyla bağlı olup olmadığı
Zamanı Kaybettiren Tipik Kurgu
Alacaklı senedi doğrudan icra takibine koyduğunda, borçlu tarafında iki başlıklı bir savunma ihtiyacı doğar: takibe karşı süresi içinde yapılması gereken itiraz ve tahkim şartına dayalı yetki tartışması. Bu iki başlığın aynı anda yürütülmesi gerekir; tahkim itirazının ileri sürülmesi, takibe karşı işleyen süreleri kendiliğinden durdurmaz. Kambiyo senedine dayalı takipte tahkim şartının etkisi öğretide ve uygulamada tartışmalı olduğundan, savunma tek bir varsayım üzerine kurulmamalıdır.
Sulh Masasında Ölçülmesi Gerekenler
- Tahkim yargılamasının öngörülen maliyeti ile talep edilen tutar oranlanır.
- Senedin protesto, ihbar ve zamanaşımı bakımından durumu netleştirilir.
- Karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve teminat durumu araştırılır.
- Ticari ilişkinin devam ettirilip ettirilmeyeceği stratejiye dâhil edilir.
- Sulh metnine, kalan senetlerin akıbetine ilişkin açık hüküm konur.
Belge Düzenini Baştan Kurmak
Senet asılları, teslim yazışmaları, cari hesap ekstreleri ve teminat amaçlı verildiğine dair yazışmalar tek bir dosyada tarih sırasına göre toplanmalıdır. Teminat senedi iddiası ileri sürülecekse, bunu destekleyen yazılı delilin baştan hazır olması gerekir; sonradan üretilen açıklamalar ispat gücü bakımından zayıf kalır.
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Tahkim şartının yorumu sözleşme metnine göre değiştiğinden, adım atmadan önce hem sözleşmenin hem senedin bir hukukçu tarafından birlikte incelenmesi gerekir.