Çek ve senede dayalı uyuşmazlıklarda tartışma, senedin metninde görünen borçtan çok, o borcun arkasındaki ilişkiden doğar. Kambiyo senetleri soyut nitelikte olduğundan, ilişkiye dayalı savunmalar ancak sınırlı hâllerde ve güçlü belgelerle ileri sürülebilir. TTK ve 6102 sayılı düzenleme ile TBK'nın borç ilişkisine dair hükümleri bu noktada birlikte işler.
Senedin Şekil Şartlarını Önce Kontrol Etmek
Kambiyo senedine mahsus takibin yürütülebilmesi, belgenin kanunda aranan unsurları taşımasına bağlıdır. Düzenleme tarihi, bedel, imza ve senedin türünü gösteren ibare gibi unsurlardaki eksiklik, belgenin kambiyo senedi vasfını tartışmalı hâle getirir. Bu inceleme her zaman ilk sırada yapılmalıdır; çünkü esasa ilişkin savunmalar güçlü olsa dahi, vasıf tartışması takibin bütününü etkileyen bir sonuç doğurur.
Boş Senet ve Anlaşmaya Aykırı Doldurma Savunması
Uygulamada sıkça karşılaşılan savunma, senedin boş olarak verildiği ve sonradan anlaşmaya aykırı doldurulduğudur. Bu iddianın ileri sürülmesi kolay, ispatı ise zordur. Savunmayı destekleyebilecek unsurlar şunlardır:
- Senedin verildiği ilişkiyi gösteren sözleşme veya teminat kaydı
- Rakam ile yazının farklı ellerden çıktığını gösteren biçimsel farklılıklar
- Borcun ödendiğini gösteren banka kayıtları ve ibra belgeleri
- Taraflar arasındaki yazışmalarda senedin teminat amacıyla verildiğine dair ifadeler
- Senet bedeli ile temel ilişkideki tutar arasındaki açık orantısızlık
Hangi Yol Hangi Mercide
Kambiyo senetlerine mahsus takipte borca ve imzaya itiraz, ilamsız takipteki usulden farklıdır ve süreleri de aynı değildir. İmzaya itiraz edildiğinde inceleme icra mahkemesinde yapılır. Borçlu, borçlu olmadığının tespitini istiyorsa menfi tespit yoluna başvurabilir; bu dava ise ayrı bir usule tabidir ve takibin durması bakımından kendine özgü şartlar taşır. Alacaklının aynı alacak için genel hükümlere göre alacak davası açması hâlinde ise, uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığına göre dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Aynı olayda birden çok yol açık olduğundan, hangi yolun hangi merci önünde ve hangi sürede kullanılacağı en baştan haritalandırılmalıdır.
Ödeme Anlaşması Yapılacaksa
Taraflar senet bedeli üzerinde anlaşabilir; ancak anlaşma metninde senedin akıbetinin düzenlenmemesi ciddi bir açık bırakır. Ödeme tamamlandığında senedin iade edilip edilmeyeceği, ciro yoluyla üçüncü kişiye devredilmeyeceğine ilişkin taahhüt ve takip dosyasının ne şekilde kapatılacağı yazılı hâle getirilmelidir. Aksi hâlde ödeme yapılmış olsa bile, senedin elde tutulması nedeniyle yeni bir takiple karşılaşmak mümkündür.
Değerlendirme
Bu metin genel bilgi sunar; senedin türü, takibin aşaması ve taraflar arasındaki temel ilişki sonucu belirgin biçimde değiştirir. Kısa süreler söz konusu olduğundan, ödeme emrini aldığınızda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.