Kambiyo senedine dayanan takip ve davalarda tartışma çoğu zaman borcun varlığından önce hangi merciin yetkili olduğu noktasında düğümlenir. TTK ve TBK hükümleri senedin şekil şartlarını ve borç ilişkisinin çerçevesini çizerken, yetki savunmasının kaderini pratikte elinizdeki belgenin ne söylediği belirler. Bu rehber, çek ve senet uyuşmazlıklarında yetki itirazının nasıl delillendirileceğine ve tebligattaki gecikmenin bu savunmayı nasıl işlevsiz bırakabileceğine odaklanır.
Yetki Tartışmasını Belgeye Dayandırmak
Yetki soyut bir usul başlığı değil, senedin üzerindeki kayıtlarla gösterilen somut bir olgudur. Keşide yeri, ödeme yeri, muhatap bankanın şubesi, ciro zinciri ve borçlunun ticari işletmesinin bulunduğu yer birlikte okunmalıdır. Senette yazılı ödeme yeri ile ticari ilişkinin fiilen yürütüldüğü yer birbirinden farklıysa, bu farkın hangi belgeyle ortaya konacağı baştan planlanmalıdır. Sipariş formları, irsaliyeler, cari hesap ekstreleri ve taraflar arasındaki yazışmalar bu noktada senedin kendisi kadar belirleyici olabilir.
İspat Yükü Kimde, Hangi Aşamada
Kambiyo senedi alacaklıya güçlü bir başlangıç konumu verir; senedin usulüne uygun görünmesi lehe bir çıkış noktası oluşturur. Borçlunun yetki dışındaki itirazları, örneğin imzaya, borcun bulunmadığına veya senedin bedelsiz kaldığına ilişkin savunmalar, birbirinden farklı ispat rejimlerine tabidir. Uygulamada en sık yapılan yanlış, esasa ilişkin itirazın önce yazılması ve yetki itirazının fiilen tartışılamaz hale gelmesidir. İtirazların sıralaması teknik bir tercih olup dilekçe kurgusunun ilk kararıdır.
Tebligat Gecikmesi: Sessizce İşleyen Süre
Çek ve senet dosyalarında en can yakıcı kayıplar, ödeme emrinin veya dava dilekçesinin adrese ulaşmasındaki gecikmeden doğar. Ticaret sicilindeki adres ile fiilî işyeri adresi ayrıştığında, tebligat usulen tamamlanmış sayılabilirken borçlu durumdan çok sonra haberdar olur. Bu nedenle sicil adresi güncelliği, kapalı işyeri şerhleri, tebliğ mazbatasındaki imza ve sıfat kayıtları ilk incelenmesi gereken belgelerdir. Tebliğin usulsüzlüğü ileri sürülecekse, gerçek öğrenme tarihinin nasıl kanıtlanacağı da aynı anda düşünülmelidir.
Dosyayı Ayakta Tutan Belge Seti
- Senedin ön ve arka yüzünün okunabilir örneği, ciro silsilesiyle birlikte
- Muhatap banka yazısı ve karşılıksız işlemine ilişkin kayıtlar
- Ticaret sicil kayıtları ve adres değişikliklerinin tarihleri
- Tebliğ mazbatasının tamamı ve varsa muhtar bildirimi
- Taraflar arasındaki temel ilişkiyi gösteren fatura ve yazışmalar
İtiraz Takvimini Kurmak
- Tebliğ tarihi ile gerçek öğrenme tarihi ayrı ayrı tespit edilir.
- Yetki itirazının hangi dilekçede ve hangi sırayla ileri sürüleceği belirlenir.
- Esasa ilişkin savunmalar için gereken belgeler süre dolmadan toplanır.
- Takibin durdurulması veya tedbir talebinin gerekip gerekmediği değerlendirilir.
- Olumsuz sonuç ihtimaline karşı bir sonraki başvuru yolu önceden hazırlanır.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme niteliğindedir. Senedin türü, ciro durumu ve tebligatın seyri her dosyada farklı bir usul tablosu doğurur; bu nedenle somut belgeler görülmeden yapılacak yorumlar yanıltıcı olabilir ve dosyanızın kendi şartlarına göre hukuki destek alınması yerinde olur.