Kambiyo senetleri, hızlı tahsil imkânı sağladıkları için ticari hayatta yaygındır; ancak taraflar arasındaki asıl ilişki bir tahkim şartı içerdiğinde tablo karmaşıklaşır. TTK ve 6102 sayılı Kanun kambiyo senetlerinin şeklî sıkılığını, TBK ise senedin dayandığı temel ilişkiyi düzenler. Bu rehber, çek–senet uyuşmazlığında tahkimin nereye kadar uzandığını ve delilin nasıl kurulacağını ele alıyor.
Senedin Şeklî Geçerliliği ile Temel İlişkiyi Ayırmak
Kambiyo senedinin unsurlarını taşıyıp taşımadığı meselesi ile senedin hangi borç için verildiği meselesi farklı düzlemlerdedir. Sözleşmedeki tahkim şartı kural olarak taraflar arasındaki temel ilişkiye yöneliktir; senedin kambiyo vasfına dayalı takip yolu ise ayrı bir mecrada ilerler. Bu ayrımı kurmadan hazırlanan savunma, çoğu zaman yanlış mecrada zaman kaybına yol açar.
Tahkim Şartının Delili
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası ve varsa ek protokoller
- Tahkim şartının kapsamını gösteren madde metni
- Şartın hangi uyuşmazlıklara uygulanacağına ilişkin taraf yazışmaları
- Senedin hangi sözleşme kapsamında verildiğini gösteren teslim ve muhasebe kayıtları
Bedelsizlik ve Teminat Savunmasının Belgesi
Uygulamada en sık ileri sürülen savunmalar senedin teminat amacıyla verildiği veya bedelsiz kaldığıdır. Bu savunmalar sözle değil, kayıtla ayakta durur: cari hesap ekstresi, irsaliye, fatura, kısmi ödeme dekontları ve senedin iade edilmesine ilişkin yazışmalar birlikte okunduğunda anlamlı bir tablo çıkar. Belgelerin tarih sırasıyla dizilmesi, anlatımın kendisinden daha güçlü bir etki yaratır.
Tebligat Gecikmesinin Ticari Dosyada Yarattığı Sonuç
Ticari uyuşmazlıklarda tebligat çoğu zaman şirketin ticaret sicilinde kayıtlı adresine veya elektronik tebligat adresine yapılır. Adres güncellenmemişse ya da elektronik tebligat kutusu izlenmiyorsa, takip veya hakem sürecine ilişkin bildirimler muhataba fiilen ulaşmadan sonuç doğurabilir. Şirket içinde bu kutuyu kimin takip edeceğinin belirlenmemiş olması, en sık rastlanan ve en kolay önlenebilir kayıp sebebidir.
Yol Ayrımında Karar Verirken
- Senedin kambiyo vasfı ve takip yolu bakımından durumu tespit edilir.
- Sözleşmedeki tahkim şartının kapsamı yorumlanır.
- Hangi taleplerin hakem önünde, hangilerinin icra mercii önünde ileri sürüleceği ayrılır.
- İtiraz ve şikâyet süreleri tek takvime işlenir.
- Karşı tarafın muhtemel yetki itirazına cevap notu hazırlanır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; senedin türü, tahkim şartının metni ve tarafların ticari sıfatı sonucu değiştirebilir. Somut dosyanız için hukuki değerlendirme almanız önerilir.