Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda dosyanın sonucu çoğu zaman esasa girilmeden belirlenir. Takibin hangi icra dairesinde açıldığı, itirazın hangi sürede ve hangi mercie yapıldığı, senet aslının kimin elinde olduğu; TTK ve TBK hükümleri tartışılmadan önce yanıtlanması gereken sorulardır. Bu rehber, çek ve senet dosyalarında yetki tercihini süre planıyla birlikte kurmayı ve belge boşluklarını erken kapatmayı konu alır.
Süreyi Başlatan Anı Doğru Tespit Etmek
Çekte ibraz ve karşılıksızlık şerhi, bonoda ise vade ve muacceliyet anı, takvimin sıfır noktasını belirler. Uygulamada en sık yapılan hata, süreleri takip tarihinden saymaktır; oysa senedin kendi hukukundan doğan anlar bağımsız işler. Ciro tarihleri, aval kaydı, senedin tanzim yeri ve ödeme yeri kayıtları da ayrı ayrı not edilmelidir. Bu anların her biri hem takip hakkının hem de savunmanın dayanağını değiştirebilir.
Yetki Tartışmasını Baştan Kurgulamak
Yetki, çek-senet dosyalarında salt usuli bir ayrıntı değil, delil erişimini de etkileyen bir tercihtir. Ödeme yeri, borçlunun yerleşim yeri ve şirket borçlularda 6102 sayılı Kanun anlamındaki merkez kaydı birlikte değerlendirilir. Yetkisiz dairede açılan takipte itiraz üzerine kaybedilen zaman, çoğu kez sürelerin daralmasıyla sonuçlanır. Karşı taraf açısından da yetki itirazının süresinde ve usulüne uygun ileri sürülmemesi, bu savunmanın tümüyle tükenmesine yol açar.
Delil Eksikliğinin Bu Dosyalardaki Tipik Görünümü
- Senet aslının dosyaya sunulmaması veya asıl-suret ayrımının izlenememesi
- Ciro silsilesinde kopukluk bulunması ve hamillik sıfatının belgelenememesi
- Teminat senedi savunmasını destekleyecek sözleşme, teslim tutanağı veya yazışmanın bulunmaması
- İmza itirazında karşılaştırmaya elverişli mukayese imzaların toplanmaması
- Banka kayıtları, dekont ve cari hesap ekstrelerinin ödeme savunmasıyla eşleştirilmemesi
Takvim ve Belge Matrisini Birlikte Kurmak
- Senet üzerindeki tüm tarihler tek bir çizelgeye aktarılır ve hangi sürenin hangi tarihten işlediği yazılır.
- Her savunma başlığı için ihtiyaç duyulan belge listelenir; temin edilemeyenler için üçüncü kişilerden celp talebi hazırlanır.
- İtiraz dilekçesinde borca, imzaya ve yetkiye ilişkin iddialar birbirini zayıflatmayacak şekilde sıralanır.
- Kambiyo takibinde itirazın takibi kendiliğinden durdurmadığı dikkate alınarak tedbir talebi eş zamanlı planlanır.
- Ara kontrol tarihleri belirlenir; tebligat, dosya inceleme ve delil tamamlama günleri ayrı ayrı işaretlenir.
İtirazın Reddi İhtimaline Hazırlık
Reddin ardından gündeme gelebilecek menfi tespit veya istirdat yolu, itiraz aşamasında toplanan belgelerle şekillenir. Bu nedenle ilk aşamada sunulan her belgenin ikinci aşamada da işlevi düşünülerek dosyaya girmesi yerinde olur. Tazminat riski bulunan taleplerde ise iddianın somut dayanağı gösterilmeden ileri sürülmesinden kaçınılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgi sunar; senedin metni, taraf sıfatları ve takip türü sonucu değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçuya danışmadan süre içeren adım atmamanız önerilir.