Kambiyo senedine dayanan alacaklarda geç kalınan her gün, borçlunun malvarlığını elden çıkarma ihtimalini artırır. Bu nedenle çek ve senet uyuşmazlıklarında geçici hukuki koruma talebi, esas takip veya davadan önce planlanması gereken bir adımdır. TTK ve 6102 sayılı düzenleme çerçevesinde bu rehber, konuyu talebin zamanlaması ve belge hazırlığı üzerinden ele alır.
İhtiyati Haciz ile İhtiyati Tedbirin Ayrılması
Para alacaklarında kural olarak ihtiyati haciz yoluna başvurulur; ihtiyati tedbir ise bir malın aynına veya bir hukuki durumun korunmasına ilişkin uyuşmazlıklarda gündeme gelir. Senedin iptali, senedin ciro edilmesinin önlenmesi veya bankaya ödeme yasağı konulması gibi taleplerde tedbir yolu tartışılır. Talebin yanlış adlandırılması, doğru bulunan bir istemin dahi reddine yol açabilir; bu nedenle dilekçede hangi korumanın hangi hukuki temele dayanılarak istendiği açıkça yazılmalıdır.
Talep Öncesi Hazırlanacak Belgeler
- Senedin veya çekin aslı ile arka yüzündeki ciro silsilesinin okunaklı örneği
- Karşılıksızlık ya da ödememe durumunu gösteren banka kaydı
- Senedin dayandığı temel ilişkiye ait sözleşme, fatura ve teslim belgeleri
- Borçlunun malvarlığına ilişkin elde bulunan bilgiler
- Alacağın muaccel hâle geldiğini gösteren kayıtlar
Yaklaşık İspat Ölçüsünü Karşılamak
Geçici korumada tam ispat aranmaz; ancak talebin dayanağının inandırıcı biçimde ortaya konulması gerekir. Uygulamada en sık yapılan hata, dilekçede yalnızca senedin varlığına dayanılması ve borçlunun malvarlığını kaçırma ihtimaline ilişkin hiçbir somut olgunun gösterilmemesidir. Şirketin adres değiştirmesi, taşınmaz devirleri veya faaliyetin durdurulması gibi olgular varsa, bunların kayıtla desteklenmesi talebi güçlendirir.
Teminat ve Sonrasındaki Kısa Süreler
Geçici koruma kararlarında teminat gösterilmesi kural olarak aranır ve kararın uygulanması için kanunda kısa süreler öngörülmüştür. Kararın alınmasından sonra uygulama talebinin ve ardından esas hakkındaki takip veya davanın süresinde başlatılmaması, kararın kendiliğinden ortadan kalkması sonucunu doğurur. Bu nedenle karar tarihinden itibaren işleyecek adımlar, karar alınmadan önce takvime yazılmalıdır.
Karşı Tarafın İtiraz Hattını Öngörmek
Tedbire itiraz eden taraf genellikle iki eksende savunma yapar: senedin temel ilişkiden bağımsız düzenlenmiş olduğu veya bedelsiz kaldığı iddiası ile teminat senedi savunması. Teminat olarak verildiği ileri sürülen senetlerde, taraflar arasındaki yazışmalar belirleyici hâle gelir. TBK kapsamındaki temel ilişkiye dair belgelerin baştan dosyaya konulması, bu savunmalara karşı hazırlıklı olunmasını sağlar.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşır; senedin türü, ciro durumu ve borçlunun hukuki statüsü izlenecek yolu değiştirir. Alacağınız muaccel hâle gelir gelmez hukuki destek alınması, koruma imkânını genişletir.