Ticari uyuşmazlıklarda tarafların ilk tartıştığı konu çoğu zaman esas değil, uyuşmazlığın nerede görüleceğidir. TTK, TBK ve 6102 uygulamasında sözleşmeye konulmuş bir tahkim şartı, mahkemeye açılan davanın usulden reddine yol açabilir; belirsiz yazılmış bir tahkim şartı ise her iki yolu da tıkayabilir. Bu rehber, tahkim şartının işlerliğini ve buna bağlı takvimi ele alır.
İşleyen Tahkim Şartının Asgari Unsurları
Bir tahkim şartının uygulanabilir olması için tarafların iradesinin tereddütsüz olması gerekir. Metinde şu unsurlar bulunmadığında uyuşmazlık, hakem yargılamasına geçilemeden usul tartışmasına dönüşür: uyuşmazlığın kapsamı, hakem sayısı ve seçim yöntemi, uygulanacak kurallar, tahkim yeri ve dili. Özellikle mahkeme ile tahkimi aynı cümlede seçenek gibi sunan ifadeler, iradenin kesin olmadığı yönünde değerlendirmeye açıktır.
Tahkim İtirazının Zamanı
Tahkim şartına rağmen mahkemeye dava açılmışsa, karşı tarafın bu itirazı süresinde ileri sürmesi gerekir. İlk itiraz niteliğindeki bu savunmanın zamanında yapılmaması, mahkemenin yetkisini fiilen kabul etmek anlamına gelebilir. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığında sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi ilk kontrol edilecek hükümdür.
Delil Yönetiminde Tahkimin Farkı
- Belge sunumu ve tanık dinlenmesi usulü, uygulanacak tahkim kurallarına göre değişir
- Süreler kurum kurallarıyla belirlendiğinden, kaçırılan bir süre telafi edilmeyebilir
- Gizlilik nedeniyle üçüncü kişilerden belge teminin farklı bir yol izlemesi gerekebilir
- Geçici hukuki koruma talepleri için mahkemeye başvurma imkânı ayrıca değerlendirilmelidir
- Hakem kararının icrası ve iptali için öngörülen süreler önceden takvime işlenmelidir
Uyuşmazlık Doğduğunda İzlenecek Sıra
- Sözleşmenin uyuşmazlık çözümü, yetki ve uygulanacak hukuk maddeleri birlikte okunur.
- Ek protokoller ve sipariş formlarındaki çelişkili hükümler tespit edilir; sonraki metnin etkisi değerlendirilir.
- Talebin türüne göre tahkim şartının kapsamına girip girmediği belirlenir.
- İhtarname ve temerrüt yazışmaları, zamanaşımı ve faiz başlangıcı bakımından tarihlendirilir.
- Tahkim masrafı ile beklenen sonuç, dava yoluyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.
Sonuç
Tahkim, her ticari uyuşmazlık için avantajlı bir yol olmayabilir; sözleşmenin metni ve tarafların konumu tabloyu değiştirir. Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Uyuşmazlık doğduğunda ilk adımı atmadan önce sözleşme metninin bütün olarak incelenmesi, yol seçiminde hata yapılmasını önler.