Çek ve senede dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğunlukla alacağın varlığını tartışır; oysa dosyanın erken aşamada düşmesine yol açan asıl neden genellikle ticari dava şartının atlanması ve senet çevresindeki ilişkinin belgelenememesidir. Bu rehber TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde ispat stratejisini kurmaya odaklanır.
Kambiyo Senedi mi, Adi Belge mi?
İspat planı, elinizdeki kâğıdın hukuki niteliği belirlenmeden kurulamaz. TTK'nın aradığı zorunlu unsurlardan biri eksikse belge kambiyo senedi vasfını yitirir ve takip yolu değişir. Bu nedenle ilk iş, senedin ön ve arka yüzünün tam okunması, keşide yeri ve tarihi, imza, bedel kaydı ve ciro silsilesinin çıkarılmasıdır. Ciro zinciri kopuksa hamilin yetkili hamil olduğunu gösterme yükü ağırlaşır.
Dava Şartı Arabuluculuk Kapısı
Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan dava açılması, esasa hiç girilmeden usulden ret sonucunu doğurur. Uygulamada iki hata öne çıkar: başvurunun yanlış tarafa yöneltilmesi ve son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi. Şirket tarafında muhatabın doğru tüzel kişi olarak seçilmesi, unvan değişikliği veya devir hâlinde ticaret sicil kayıtlarından teyit edilmelidir.
Senedin Arkasındaki İlişkiyi Kanıtlamak
- Bedelsizlik iddiasına karşı mal veya hizmetin teslimini gösteren irsaliye ve teslim tutanakları
- Ticari defter kayıtları ve mütekabiliyet gösteren cari hesap ekstreleri
- Ödeme iddiasına karşı banka dekontları ile açıklama satırlarının eşleştirilmesi
- Teminat senedi savunmasına karşı sözleşme metni ve senedin veriliş amacını gösteren yazışma
- İhtarname ve tebliğ şerhi; hangi tarihte hangi talebin iletildiğini sabitler
Delil Eksikliğinin Yarattığı Kırılma
Senet tek başına güçlü bir belgedir; ancak karşı taraf bedelsizlik veya teminat savunması getirdiğinde tartışma temel ilişkiye kayar. O anda cari hesap kaydı, teslim belgesi veya yazışma yoksa, elindeki senede güvenerek hareket eden alacaklı savunmasız kalır. Bu yüzden delil dosyası takip açılmadan önce, senedin doğduğu ticari ilişki üzerinden geriye doğru kurulmalıdır.
Dosya Hazırlığı Sıralaması
- Senedin unsur denetimi ve ciro zincirinin şemalanması
- Muhatabın sicil kaydından doğrulanması
- Arabuluculuk başvurusu ve tutanağın saklanması
- Temel ilişki belgelerinin konu başlığına göre klasörlenmesi
- Karşı tarafın olası savunmalarına karşı cevap taslağının önden hazırlanması
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve takip yolu somut olayda farklı sonuçlar doğurabileceğinden, işlem yapmadan önce belgelerinizin bir hukukçu tarafından incelenmesini öneririz.