Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda tarafların konumu baştan eşit değildir. TTK ve TBK çerçevesinde çek ve senet, alacaklıya güçlü bir başlangıç sağlar; borçlu ise itirazını dar bir alanda ve kural olarak belgeyle ispat etmek zorundadır. Tarafların aralarında yaptığı delil sözleşmesi bu dengeyi daha da değiştirebilir. Bu rehber, çek-senet uyuşmazlıklarında ispat stratejisini ve delil eksikliğinin nerede kırılma yarattığını ele alıyor.
İtirazın Türü İspat Aracını Belirler
Kambiyo senedine yöneltilen itirazlar aynı ağırlıkta değildir. İmzaya itiraz, senedin borçlu tarafından imzalanmadığı iddiasıdır ve teknik inceleme gerektirir. Borca itiraz ise senedin geçerliliğini kabul edip alacağın doğmadığını, ödendiğini veya senedin farklı bir amaçla verildiğini ileri sürer. Bu ikisinin karıştırılması sık görülen bir hatadır; çünkü imzayı kabul edip bedeli tartışmak ile imzayı reddetmek tamamen farklı delil setleri gerektirir.
Teminat Senedi İddiasında Zorluk
Uygulamada en çok karşılaşılan savunma, senedin bir borç için değil teminat amacıyla verildiğidir. Bu iddia, senet metninde teminat kaydı yoksa yalnızca yazılı bir belgeyle ortaya konabilir. Sözleşme metnindeki bir cümle, senet verildiğine dair yazışma veya taraflar arasındaki protokol bu noktada belirleyicidir. Sözlü anlaşmaya dayanan teminat iddiası, karşı taraf kabul etmediği sürece sonuç doğurmaz; delil eksikliğinin en görünür hali budur.
Bedelsizlik ve Ödeme İddiasında Toplanacaklar
- Senedin verildiği tarihe yakın dönemdeki banka hareketleri
- Ödeme yapıldıysa açıklama alanı doldurulmuş dekontlar
- Cari hesap mutabakatları ve karşılıklı yazışmalar
- Fatura ve irsaliye akışının senet tutarıyla uyumu
- Senedin iadesine ilişkin talep ve cevap kayıtları
Açıklamasız yapılan ödemeler, hangi borca mahsuben yapıldığı tartışmasını doğurarak en güçlü savunmayı bile belirsizleştirir.
Delil Sözleşmesinin Etkisi
Taraflar aralarındaki ticari ilişkide, belirli hususların yalnızca belirli belgelerle ispatlanacağını kararlaştırmış olabilir. Böyle bir kayıt, senet ilişkisinde tanık dinletme imkânını daha da daraltabilir. Bu nedenle uyuşmazlık doğduğunda önce çerçeve sözleşme okunmalı; itiraz stratejisi, hangi delilin sözleşmeyle dışlandığı tespit edildikten sonra kurulmalıdır.
Zaman Yönetimi
- Takip tebliğ tarihini ve itiraz için kalan günü ilk satıra yazın.
- İmzaya itiraz edecekseniz karşılaştırmaya esas alınacak imza örneklerini hazırlayın.
- Ödeme iddianızı tarih ve tutar bazında tabloya dökün.
- Senedin fiziki hali, arka yazıları ve ciro zincirini inceleyin.
- İtirazın takibi durdurup durdurmadığını göz önünde bulundurarak paralel adımları planlayın.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; senedin türü, ciro durumu ve taraflar arasındaki ticari ilişki sonucu değiştirebilir. Kambiyo takiplerinde süreler oldukça kısa olduğundan, evrakın elinize ulaştığı gün bir hukukçuya danışmanız önerilir.