Ticari ilişkilerde ispat sorunu genellikle uyuşmazlık çıktıktan sonra fark edilir; oysa çözümün büyük kısmı sözleşme masasında kurulabilir. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde hazırlanan sözleşmelere eklenen delil hükümleri, hangi olgunun neyle ispatlanacağını önceden belirleyerek uyuşmazlığın süresini kısaltır. Bu rehber, delil sözleşmesinin nasıl kurulacağını ve sınırlarının nerede olduğunu ele alır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir
Bu hüküm, tarafların belirli bir vakıayı yalnızca belirli delillerle ispat edebileceğini kararlaştırmasıdır. Örneğin teslimatın yalnızca imzalı irsaliye ile, bildirimlerin yalnızca kayıtlı elektronik posta ile ispatlanabileceği kararlaştırılabilir. Böylece uyuşmazlık çıktığında tartışma, hangi delilin kabul edileceği üzerinden değil doğrudan esas üzerinden yürür. Buna karşılık bu serbestinin sınırları vardır; tarafın ispat hakkını fiilen kullanamaz hâle getiren bir düzenleme geçerli sayılmayabilir.
Sözleşmeye Yazılması Yararlı Olan Başlıklar
- Bildirim ve ihtarların hangi adres ve kanaldan yapılacağı, adres değişikliğinin bildirilmesi yükümlülüğü.
- Teslim, kabul ve ayıp bildirimlerinin hangi belgeyle kanıtlanacağı.
- Elektronik yazışmaların bağlayıcılığı ve hangi hesapların yetkili sayılacağı.
- Hesap mutabakatının hangi aralıkla ve hangi biçimde yapılacağı.
- Uyuşmazlık hâlinde defter ve kayıtların incelenmesine ilişkin usul.
Ticari Defterler ve Mutabakat
Usulüne uygun tutulan ticari defterler, ticari uyuşmazlıklarda önemli bir dayanaktır; ancak defterlerin açılış ve kapanış işlemlerinin yapılmış, kayıtların birbirini doğrulayan belgelere bağlanmış olması gerekir. Buna eklenecek düzenli mutabakat yazışmaları, alacağın varlığını ve tutarını tartışmalı olmaktan çıkarır. Mutabakata cevap verilmemesinin ne anlama geleceğinin sözleşmede açıkça düzenlenmesi de sonradan doğacak tartışmaları azaltır.
Kendi Ayağına Kurulan Tuzak
Delil hükümleri hazırlanırken en sık yapılan hata, ispat yükünü tümüyle kendi aleyhine daraltmaktır. Yalnızca ıslak imzalı belgeyi kabul eden bir hüküm, hızlı çalışan bir tedarik ilişkisinde çoğu kez sözleşmeyi hazırlayan tarafın elini bağlar. Bu nedenle metin, günlük iş akışının fiilen nasıl yürüdüğü gözetilerek yazılmalı ve kullanılan kanallarla uyumlu olmalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Sektörün işleyişi, tarafların büyüklüğü ve sözleşmenin konusu uygun çözümü değiştirdiğinden, metni imzalamadan önce hukuki inceleme yaptırmanız önerilir.