Anonim ve limited şirketlerde genel kurul kararına karşı çıkmak isteyen pay sahibinin önünde iki engel vardır: kısa ve hak düşürücü nitelikteki dava süresi ile toplantı anında yerine getirilmesi gereken usuli koşullar. Toplantı salonunda atlanan tek bir adım, sonradan hazırlanan en ayrıntılı dilekçeyi işlevsiz bırakabilir. Bu rehber, iptal davasının süre-usul planını ve delil sözleşmesinin bu plandaki yerini ele alır.
Üç Aylık Süre ve Başlangıç Anı
Türk Ticaret Kanunu, genel kurul kararlarının iptali davasının karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmasını öngörür. Süre, kararın öğrenildiği tarihten değil kural olarak karar tarihinden işlemeye başladığından, toplantıya katılmayan pay sahiplerinin gecikmesi ağır sonuç doğurur. Bu nedenle genel kurul takvimi, çağrı ilanı ve toplantı tutanağının tescil-ilan tarihleri birlikte izlenmelidir.
Muhalefet Şerhi: Dava Hakkının Ön Koşulu
Toplantıda hazır bulunan pay sahibinin iptal davası açabilmesi, kural olarak olumsuz oy kullanması ve muhalefetini toplantı tutanağına geçirtmesine bağlıdır. Muhalefetin hangi gündem maddesine ve hangi gerekçeye ilişkin olduğu tutanakta açıkça yer almalıdır. Çağrının usulüne uygun yapılmaması, gündeme bağlılık ilkesinin ihlali ya da katılma hakkının engellenmesi gibi hallerde ise dava hakkı farklı esaslara tabi olabilir.
İptal, Butlan ve Yokluk Ayrımı
Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar iptal davasına konu olurken; pay sahibinin vazgeçilmez haklarını ortadan kaldıran ya da anonim şirketin temel yapısını bozan kararlar bakımından butlan gündeme gelir ve butlanın tespiti süreye bağlı değildir. Yanlış nitelendirme, süresi geçmiş bir talebin iptal davası olarak açılmasına ve reddine yol açar; bu yüzden dilekçede talebin hukuki niteliği tartışılmalıdır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştirmez
- Taraflar belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispatını kararlaştırabilir
- Delil sözleşmesi ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konularda hüküm ifade eder
- Şirket defter ve kayıtlarının ispat gücü ayrı kurallara tabidir
- Sözleşme, mahkemenin resen araştırma yükümlülüğü bulunan alanları daraltmaz
Pay sahipleri sözleşmeleri ve esas sözleşme ekleri incelenirken, tahkim şartının bulunup bulunmadığı da mutlaka kontrol edilmelidir; geçerli bir tahkim şartı varsa uyuşmazlığın mahkemeye taşınması itirazla karşılaşır.
Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk Ayrımı
İptal davası, şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açılır. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartı iken, genel kurul kararının iptali talebi para alacağına ilişkin olmadığından bu şartın kapsamı dışında değerlendirilir. Aynı dosyada tazminat talebi de ileri sürülüyorsa, bu talep bakımından dava şartının ayrıca gözetilmesi gerekir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; şirketin türü, esas sözleşme hükümleri ve toplantı tutanağının içeriği farklı bir strateji gerektirebilir. Genel kurul tutanağı ve hazirun cetveliyle birlikte ticaret hukuku alanında hukuki destek almanız önerilir.