Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında ilk bakılacak yer kanun değil, imzalanmış sözleşmenin son maddeleridir. Yetki, tahkim ve delil sözleşmesi kayıtları; davanın nerede görüleceğini ve neyle ispatlanacağını baştan belirler. Bu rehber, söz konusu kayıtların usul takvimine etkisini ve en sık yapılan merci hatasını konu alır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştiremez?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırmasına imkân tanır. Örneğin "teslim yalnızca imzalı irsaliye ile ispatlanır" kaydı, tanık beyanının önünü kapatabilir. Buna karşılık bu tür kayıtlar sınırsız değildir: tarafın tek delilinden tümüyle yoksun bırakılması sonucunu doğuran, dürüstlük kuralıyla bağdaşmayan ya da kesin delil sistemini bütünüyle işlevsiz kılan düzenlemeler geçersiz sayılabilir. Ticari defterlerin ispat gücüne ilişkin Türk Ticaret Kanunu hükümleri de bu tabloyla birlikte okunmalıdır.
Sözleşme Yürürlükteyken Kurulacak Delil Disiplini
- Sipariş, teslim ve kabul zincirinin aynı numaralandırmayla ilerlemesi.
- E-posta ve KEP yazışmalarında konu başlığının sözleşme numarasıyla eşleştirilmesi.
- Ayıp ihbarının, ticari alım-satımda öngörülen kısa muayene ve ihbar düzenine uygun ve yazılı yapılması.
- Cari hesap mutabakatlarının dönemsel olarak imzalanması; mutabakat, sonraki aşamada ikrar değeri taşıyabilir.
En Pahalı Hata: Tahkim Şartına Rağmen Mahkemeye Gitmek
Sözleşmede geçerli bir tahkim kaydı varsa, uyuşmazlık kural olarak mahkemede değil hakem önünde çözülür. Buna rağmen açılan dava, karşı tarafın ilk itirazıyla usulden reddedilebilir; geçen süre zarar görenin aleyhinedir. Aynı biçimde, yalnızca tacirler arasında geçerli olabilecek yetki kayıtları da davanın hangi şehirde açılacağını belirler. Sözleşmenin bu maddeleri okunmadan dilekçe yazmak, doğru iddiaların yanlış kapıda kalmasına yol açar.
Dava Öncesi Arabuluculuk Basamağı
- Konusu para olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Arabuluculuk sürecinde ileri sürülen beyanların sonraki yargılamada kullanımına ilişkin sınırlar gözetilmelidir.
- Anlaşma sağlanırsa düzenlenen belgenin icra edilebilirliği; sağlanamazsa son tutanaktan itibaren işleyen dava süresi ayrı ayrı takvime işlenmelidir.
- Tahkim kaydı bulunan ilişkilerde bu basamağın nasıl işleyeceği, sözleşme metnine göre ayrıca değerlendirilir.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Ticari dosyalarda tazminat kalemleri (asıl alacak, temerrüt faizi, munzam zarar iddiası, cezai şart) ayrı ayrı hesaplanıp gerekçelendirilmediğinde, bilirkişi incelemesi uzar ve sonuç öngörülemez hâle gelir. Talebin kalem kalem yazılması, hem arabuluculukta pazarlık zeminini hem de yargılamada ispat yükünü netleştirir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizdeki tahkim, yetki ve delil kayıtlarının geçerliliği somut metne göre değişir. Adım atmadan önce sözleşmenizin tam metnini bir hukukçuya inceletmeniz doğru olur.