Kambiyo senetlerine dayanan takiplerde süreler kısa, merciler ise birden fazladır. Aynı çek veya bono nedeniyle icra dairesi, icra mahkemesi, ticaret mahkemesi ve icra ceza mahkemesi eş zamanlı gündeme gelebilir. Dilekçenin yanlış kapıya bırakılması, esasında haklı bir itirazın dinlenmemesine yol açar. Bu rehber, yetki ve merci sorusunu takvimle birlikte çözmeyi amaçlar.
Takibin yetkili icra dairesi
Kambiyo senedine dayalı takipte yetki, borçlunun yerleşim yeri yanında senedin ödeme yeri gibi bağlantı noktalarına göre de kurulabilir. Borçlu tarafında ilk kontrol, takibin yetkisiz bir icra dairesinde açılıp açılmadığıdır; yetkiye itiraz kendine özgü süresi ve usulü olan bir itirazdır ve borca itirazla birlikte ileri sürülmediğinde sonradan gündeme getirilmesi güçleşir.
İtirazın yöneltileceği yer
Genel haciz yolundan farklı olarak, kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine itiraz kural olarak icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve süre daha kısadır. İmzaya itiraz ile borca itirazın sonuçları da farklıdır: imza itirazının usulüne uygun ileri sürülmemesi, senet altındaki imzanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle itiraz dilekçesinde hangi sebebe dayanıldığı açıkça yazılmalıdır.
Hangi talep hangi mahkemeye
- Takibin iptali, itiraz ve şikâyet: icra mahkemesi
- Borçlu olunmadığının tespiti veya ödenen paranın geri alınması: genel hükümlere göre görevli mahkeme
- Senedin bedelsizliği, teminat senedi iddiası gibi esasa ilişkin geniş inceleme gerektiren tartışmalar: genel mahkeme yolu
- Karşılıksız çek nedeniyle yapılan şikâyet: icra ceza mahkemesi
Bu ayrımın atlanması sık görülür: teminat senedi iddiası yalnızca icra mahkemesine taşındığında, inceleme sınırlı belge ile yapılacağı için sonuç alınamayabilir.
Süre planı ve ara kontroller
- Ödeme emrinin tebliğ tarihi ve tebliğ biçimi belgelendirilir.
- İtiraz sebepleri tek dilekçede toplanır; yetki itirazı varsa aynı anda ileri sürülür.
- Takibin durdurulması veya tedbir talebi, ödeme riskine göre gerekçelendirilir.
- Senedin aslının incelenmesi için talep zamanında yapılır; imza incelemesi gerekiyorsa örnek imzaların kaynağı belirlenir.
- Şikâyet yoluna gidilecekse ayrı süre takvime işlenir ve alacaklı sıfatının devam edip etmediği kontrol edilir.
Alacaklı tarafında dosya hijyeni
Alacaklı için senedin şekil şartlarını taşıması belirleyicidir. Tarih, bedel, imza ve düzenleme yeri gibi unsurlardaki eksiklik, takibin baştan iptaline yol açabilir. Ciro zinciri kopuksa yetkili hamil sıfatı tartışmaya açılır. Takip açmadan önce senet üzerinde yapılan bu kontrol, sonradan yapılacak itiraz savunmasından çok daha az maliyetlidir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Senedin türü, takip tarihi ve tarafların tacir sıfatı hem süreyi hem mercii değiştirebileceğinden, dosya örneği üzerinden hukuki değerlendirme alınması önerilir.