Ticari sözleşmelerde tahkim kaydı çoğu zaman müzakerenin son dakikasında, hazır metinden kopyalanarak eklenir. Uyuşmazlık doğduğunda ise bu kısa paragraf, dosyanın hangi mercide görüleceğini belirleyen en önemli hüküm hâline gelir. Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde tahkim şartının işletilmesini ve zaman planını konu alır.
Tahkim Kaydını Okumanın Doğru Sırası
Bir tahkim kaydı değerlendirilirken şu unsurlar sırayla kontrol edilmelidir:
- Tarafların tahkime başvurma iradesinin açık olup olmadığı
- Kurumsal tahkim mi, ad hoc tahkim mi öngörüldüğü
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak usul kurallarının belirlenip belirlenmediği
- Hakem sayısı ve seçim yöntemi
- Uyuşmazlığın kapsamı: yalnızca sözleşmeden doğan talepler mi, haksız fiil iddiaları da dâhil mi
Bu unsurlardan birinin çelişkili yazılması, kaydın işletilemez hâle gelmesine ve tarafların uzun bir yetki tartışmasına sürüklenmesine yol açar.
İtirazın Zamanı Kaçırılırsa
Sözleşmede tahkim kaydı bulunmasına rağmen karşı taraf mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazının ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Bu aşamada dile getirilmeyen itiraz, esasa girildikten sonra ileri sürüldüğünde sonuç doğurmaz ve uyuşmazlık mahkemede görülmeye devam eder. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alındığında yapılacak ilk iş, sözleşmenin uyuşmazlık çözümü hükmünü kontrol etmektir.
Arabuluculuk ve Tahkim İlişkisi
Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olması ile tahkim kaydının varlığı ayrı meselelerdir. Sözleşmede çok aşamalı bir çözüm mekanizması öngörülmüşse — önce müzakere, sonra arabuluculuk, en son tahkim — bu basamakların atlanması, karşı tarafa yetki itirazı imkânı verir. Basamaklı klozlarda her aşamanın başlangıç ve bitişinin yazılı olarak belgelenmesi gerekir.
Süre Yönetimi
- Sözleşmedeki bildirim ve ihtar sürelerinin tespiti
- Talebin zamanaşımına uğrayıp uğramadığının kontrolü
- Tahkim talebinin usulüne uygun bildirimi ve hakem seçim takvimi
- Delil sunum takviminin hakem heyetince belirlenen usul çerçevesinde planlanması
- Karar sonrası iptal davası veya tenfiz aşaması için hazırlık
Kararın Sonrasını Baştan Düşünmek
Tahkim kararının icra kabiliyeti, karşı tarafın malvarlığının bulunduğu ülkeye göre değişir. Bu nedenle tahkim yeri seçilirken yalnızca usul kolaylığı değil, kararın nerede ve nasıl icra edileceği de dikkate alınmalıdır. Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde tenfiz aşamasında karşılaşılabilecek itirazlar, sözleşme müzakeresi sırasında öngörülebilir niteliktedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tahkim kayıtları metin farklılıklarına göre çok farklı sonuçlar doğurduğundan, uyuşmazlık doğar doğmaz sözleşmenizin ilgili hükmünün incelenmesinde yarar vardır.