Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman iki farklı prosedürü birbirine karıştırır: icra takibi yolu ile ticari dava yolu. Hangi yolun seçildiğine göre süre, görevli mahkeme ve dava şartı değişir. TTK ve TBK çerçevesinde bu rehber, çek-senet dosyalarında delil düzeninin nasıl kurulacağını ve ticari dava şartının hangi hallerde devreye girdiğini açıklar.
Ticari Dava Şartı Nerede Uygulanır
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık kambiyo senedine dayalı icra takibinde ödeme emrine yapılacak itiraz bir dava değil, takip hukuku içindeki bir başvurudur ve arabuluculuk şartına tabi değildir. Menfi tespit ve istirdat gibi davalarda ise durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bu ayrım gözden kaçtığında dosya, dava şartı yokluğundan usulden reddedilebilir.
Senedin Geçerliliğini Delille Sınamak
- Senet üzerindeki zorunlu unsurların tam olup olmadığı incelenir; eksiklik kambiyo vasfını etkiler
- İmza inkârı varsa, karşılaştırmaya esas alınacak imza örneklerinin kaynağı baştan gösterilir
- Beyaz senet iddiasında, doldurulma anlaşmasına aykırılığın yazılı delille ispatı kural olarak aranır
- Ciro zinciri, senedin arka yüzü üzerinden tarih ve sıra bakımından çıkarılır
- Teminat senedi savunmasında, senedin hangi sözleşmenin teminatı olduğu yazılı belgeyle bağlanmalıdır
Çeke Özgü Kontroller
Çekte ibraz süresi, keşide yeri ile ödeme yerinin aynı olup olmadığına göre değişir ve süresinde ibraz edilmeyen çekte başvuru hakları etkilenir. Karşılıksız işlemi yapılan çekte bankanın arka yüze düştüğü şerh, tarih ve tutar bakımından esas alınacak belgedir. Çek iptali talepleri ise ayrı bir prosedürdür ve alacak davasıyla karıştırılmamalıdır.
Ticari Defterler ve Yazışmalar
Ticari uyuşmazlıklarda usulüne uygun tutulan defterler, sahibi lehine de delil oluşturabilir. Bu nedenle açılış ve kapanış tasdiklerinin varlığı, kayıtların birbirini teyit edip etmediği önceden kontrol edilmelidir. Cari hesap ekstreleri, e-fatura kayıtları, mutabakat yazıları ve karşı tarafın cevap vermediği ihtarlar senedin sebebi konusundaki iddiayı destekler. Şirketler arası ilişkilerde yetkili temsilcinin imza sirküleri de dosyaya eklenmelidir.
İki Yolun Takvimini Birlikte Tutmak
Kambiyo takibinde itiraz süresi kısa ve merci farklıdır; aynı anda yürütülen menfi tespit davasında ise ihtiyati tedbir talebinin zamanlaması takibin akıbetini belirler. Her iki dosyanın duruşma ve süre tarihleri tek bir takvimde izlendiğinde, bir dosyadaki gelişmenin diğerine yansıtılması kolaylaşır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin şekli sonucu değiştirebileceğinden, somut uyuşmazlığınız için hukuki değerlendirme almanız önerilir.