Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın nereye taşınacağını belirler. Ancak aynı ilişkiden doğan bir çek veya senet söz konusu olduğunda, TTK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesindeki kambiyo hukuku ile TBK kapsamındaki temel ilişki iç içe geçer. Bu rehber, iki hattın nasıl ayrılacağını ve süre planının nasıl kurulacağını ele alır.
Önce Senedin Kendisini Denetleyin
Kambiyo senedine dayalı bir talepte ilk inceleme, senedin zorunlu unsurlarını taşıyıp taşımadığı üzerinedir. Unsur eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını etkiler ve buna bağlı olarak izlenecek yolu değiştirir. Bu denetim yapılmadan başlatılan süreçler, ilerleyen aşamada baştan kurulmak zorunda kalır.
Tahkim Şartı Neyi Kapsar
- Şart, hangi sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları kapsıyor; kapsamı dar mı yazılmış.
- Senet, o sözleşmeden doğan bedelin ödenmesi amacıyla mı verilmiş.
- Şartta hakem sayısı, uygulanacak usul ve yer belirlenmiş mi.
- Taraflardan biri şarta taraf olmayan bir üçüncü kişi mi.
İki Hattın Kesiştiği Nokta
Uygulamada en çok tartışılan husus, tahkim şartının varlığına rağmen kambiyo senedine dayalı takip başlatılıp başlatılamayacağıdır. Burada ayrım şudur: senede bağlı takip hattı ile temel ilişkiden doğan uyuşmazlığın esasının çözüleceği hat aynı değildir. Temel ilişkiye dayanan iddialar gündeme geldiğinde tahkim şartı devreye girer ve bu itirazın zamanında ileri sürülmesi gerekir. Geç kalan bir tahkim itirazı, çoğu zaman sonuç doğurmaz.
Sık Yapılan Merci Hatası
Tahkim şartı bulunan bir sözleşmeye rağmen doğrudan mahkemeye başvurmak ya da tersine, kambiyo senedine dayalı takipte tüm süreci hakem sürecinin sonuçlanmasına bağlamak, dosyanın aylarca ilerlememesine yol açar. Karşılıksız çek nedeniyle yapılacak şikâyet ise bunlardan ayrı, kendi usulüne tabi bir hattır ve süresi kaçırıldığında telafisi güçtür.
Alacağı Güvence Altına Almak
Hangi hat izlenirse izlensin, borçlunun malvarlığının korunmasına yönelik geçici koruma talepleri baştan değerlendirilmelidir. Bu talepler için gerekli belge ve teminat hazırlığı, süreç başlamadan tamamlandığında etkili olur.
Takvim Kurulumu
Senet vadeleri, ihtar tarihleri, tebliğ tarihleri ve itiraz süreleri tek bir tabloda izlenmelidir. Kambiyo hukukunda süreler kısa işlediğinden, kontrol tarihleri son güne değil, öncesine konumlandırılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşme metni ve senedin durumu izlenecek yolu değiştirebilir. Adım atmadan önce belgelerinizi hukuki incelemeye sunmanız uygun olacaktır.