Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklar çoğunlukla ilişki bozulmadan çok önce, sözleşme metninde şekillenir. TTK ve TBK ile birlikte HMK'nın delil düzenlemeleri okunduğunda, tarafların ihtilaf çıkmadan önce ispat düzenini kendi iradeleriyle kurabildiği görülür. Bu rehber, delil sözleşmesinin sınırlarını ve şirket içi uyuşmazlıklarda usul takviminin nasıl kurulacağını ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesi, tarafların belirli vakıaları hangi delillerle ispat edeceğini önceden kararlaştırmasıdır. Pay devri, kâr dağıtımı veya yönetim kararlarına ilişkin ihtilaflarda bu düzenleme yargılamayı hızlandırır. Ancak sözleşme özgürlüğünün sınırı vardır: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular ve kesin delil kurallarına aykırı düzenlemeler geçerli sonuç doğurmaz. Bu nedenle metin, ispat yükünü tamamen imkânsız hale getirecek biçimde kurgulanmamalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuk ve Zamanlama
Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Şirket içi uyuşmazlıklarda ise talebin niteliği belirleyicidir: alacak talebi ile genel kurul kararının iptali gibi talepler farklı usul rejimine tabidir. Dolayısıyla ilk gün yapılacak iş, talebin hukuki niteliğini doğru sınıflandırmaktır.
- Talep alacak mı, tespit mi, iptal mi
- Şirket sözleşmesinde tahkim şartı var mı
- Yetkili mahkeme sözleşmeyle belirlenmiş mi
- Genel kurul kararlarına ilişkin süreler işlemeye başlamış mı
Defter ve Kayıtları Zamanında Güvenceye Almak
Ticari defterler, yönetim kurulu karar defteri, pay defteri ve muhasebe kayıtları bu tür dosyaların omurgasını oluşturur. Uyuşmazlık büyüdüğünde bu kayıtlara erişim fiilen zorlaşabileceğinden, ortak sıfatı devam ederken bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması stratejik bir adımdır. Elektronik ortamdaki kayıtlar için erişim ve saklama yöntemi ayrıca not edilmelidir.
Sulh ile Dava Arasındaki Ticari Hesap
Ortaklar arası ihtilaflarda dava, çoğu zaman şirketin ticari itibarını ve banka ilişkilerini de etkiler. Bu nedenle karar yalnızca hukuki haklılık üzerinden değil; şirketin nakit akışı, ortaklık yapısının sürdürülebilirliği ve tarafların pay değeri beklentisi üzerinden verilmelidir. Pay devri ya da kâr dağıtım takvimi üzerinde anlaşma sağlanabiliyorsa, bunun noter huzurunda ve ödeme güvencesine bağlanarak yazıya dökülmesi gerekir.
Uygulama Sırası
- Sözleşme ve ek protokollerdeki uyuşmazlık çözüm hükümleri okunur
- Talep sınıflandırılır ve süreye tabi olanlar ayrılır
- Delil sözleşmesi varsa geçerlilik sınırları denetlenir
- Kayıtlara erişim ve inceleme talepleri yazılı olarak yapılır
- Görüşme ve dava için iki ayrı takvim paralel yürütülür
Bu açıklamalar genel niteliktedir ve her ortaklık kendi sözleşme metniyle birlikte değerlendirilir. Şirket içi bir ihtilafta atılacak ilk adımın hukuki niteliğini belirlemeden hareket etmemek, en çok zaman kazandıran davranıştır.