Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklar genellikle hukuki bir sorun olarak değil, işletmesel bir tıkanma olarak başlar; hukuki zemine taşındığında ise usul kuralları belirleyici hâle gelir. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, şirket içi uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuğun kapsamını ve süreç planının nasıl kurulacağını ele alır.
Uyuşmazlığı Doğru Adlandırmak
Şirket içi uyuşmazlık tek bir kategori değildir. Genel kurul kararının iptali istemi, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu, kâr payı alacağı, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma, bilgi alma ve inceleme hakkının kullanılması birbirinden farklı usullere tabidir. Bu ayrım pratikte doğrudan sonuç doğurur: konusu para alacağı ve tazminat olan ticari davalar bakımından arabuluculuk dava şartıyken, iptal istemi gibi talepler farklı bir yapıya sahiptir. Yanlış adlandırma, dosyanın usulden reddine kadar giden bir zincirin ilk halkasıdır.
Arabuluculuk Aşamasının İşleyişi
- Süreç, kanunda öngörülen kısa bir süre içinde tamamlanacak biçimde tasarlanmıştır; uzatma imkânı sınırlıdır.
- Şirketi temsile yetkili kişinin masaya doğru yetkiyle gelmesi gerekir; yetkisiz katılım süreci fiilen sonuçsuz bırakır.
- Toplantılara katılmama, dava aşamasında yargılama giderleri bakımından sonuç doğurabilir.
- Anlaşma belgesinin kapsamı, tarafların birbirinden başkaca alacağı olup olmadığı açıkça yazılarak belirlenmelidir.
Kısa Sürede Toplanması Gereken Belgeler
- Ticaret sicil kayıtları, esas sözleşme ve varsa pay sahipleri sözleşmesi.
- Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterlerinin ilgili sayfaları.
- Uyuşmazlık konusu döneme ait finansal tablolar ve ilgili muhasebe kayıtları.
- Ortaklar arası yazışmalar; özellikle bilgi talebi ve cevabı içeren belgeler.
- İmza sirküleri ve temsil yetkisinin kapsamını gösteren kayıtlar.
Anlaşma ile Dava Arasındaki Denge
Şirket uyuşmazlıklarında dava, taraflar arasındaki ilişkiyi çoğu zaman geri dönülmez biçimde dönüştürür ve işletmenin faaliyetine yansır. Buna karşılık, güç dengesinin belirgin biçimde bozulduğu hâllerde anlaşma masası azınlık konumundaki ortağı korumaya yetmeyebilir. Karar verirken bakılacak ölçütler şunlardır: şirketin faaliyetini sürdürme kapasitesi, uyuşmazlığın üçüncü kişilerle olan ilişkilere yansıma riski, talebin belgeye dayanma gücü ve çözümün uygulanabilirliği. Ayrıca esas sözleşmede tahkim kaydı varsa, arabuluculuk ve dava planı bu kayda göre yeniden kurulmalıdır.
Sürelerin Ayrı Ayrı İzlenmesi
Şirketler hukukunda bazı taleplerin kanunda belirli sürelerle sınırlandığı unutulmamalıdır. Arabuluculuk süreci devam ederken bu sürelerin nasıl işlediği ayrıca takip edilmeli; müzakerelerin uzaması, esasa ilişkin hakların kullanılamaz hâle gelmesine yol açmamalıdır.
Bu yazı genel çerçeve sunmak için hazırlanmıştır. Ortaklık yapınıza ve esas sözleşmenizin hükümlerine göre izlenecek yol değişebileceğinden, adım atmadan önce şirket belgelerinizin bütün hâlinde incelenmesi önerilir.