Ticari ilişkilerde alacağın tahsili çoğu zaman ispat sorunundan değil, ilk adımın yanlış sırayla atılmasından zarar görür. Konusu para olan ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce zorunlu bir aşama vardır ve bu aşama atlandığında dosya esasa hiç girilmeden geri döner. Bu rehber, TTK, TBK ve 6102 ekseninde ticari sözleşmeden doğan alacaklarda süre ve usul planının nasıl kurulacağını anlatıyor.
Önce Uyuşmazlığın Ticari Niteliği
Bir uyuşmazlığın ticari sayılması, tarafların tacir olmasına veya işin ticari işletmeyle ilgili bulunmasına bağlıdır. Bu tespit iki sonucu birden belirler: görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olması ve para alacaklarında arabuluculuğun dava şartı hâline gelmesi. Sözleşmenin başlığına değil içeriğine bakılmalıdır; taraflardan biri tüketici sıfatı taşıyorsa tablo tümüyle değişir.
Dosyanın başında şu üç bilgi yazılmalıdır: tarafların sıfatı, talebin para alacağı olup olmadığı ve sözleşmede yetki ya da tahkim kaydı bulunup bulunmadığı. Tahkim şartı varsa devlet yargısına gidilmesi baştan sonuçsuz kalabilir.
Zorunlu Arabuluculuk Aşamasını Verimli Kullanmak
- Başvuru, karşı tarafın güncel ticaret sicili adresi ve tebligata elverişli bilgileri ile yapılır.
- Alacak; asıl alacak, işlemiş faiz ve diğer kalemler ayrı ayrı gösterilerek sunulur.
- Cari hesap ilişkisi varsa mutabakat yazışmaları ve hesap ekstreleri hazır bulundurulur.
- Görüşmede anlaşma sağlanamazsa son tutanağın örneği mutlaka alınır.
- Anlaşma sağlanırsa ödeme takvimi ve temerrüt hâlinde uygulanacak sonuç metne yazılır.
Bu aşama bir formalite olarak görüldüğünde iki hafta kaybedilir; hazırlıklı gidildiğinde ise yargılamaya gerek kalmadan tahsilat sağlanabilir. Karşı tarafın ödeme kabiliyeti zayıfsa, kısmi ama teminatlı bir anlaşma uzun bir davadan daha koruyucu olabilir.
Süreler ve İhtarın Rolü
Ticari alacaklarda zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Fatura tarihleri ile sözleşmedeki vade farklı ise hangisinin esas alınacağı sözleşme metnine göre belirlenir. Temerrüt faizinin başlangıcı için gönderilen ihtarın tarihi ve içeriği önemlidir; ihtarda talep edilen tutar belirsizse faiz başlangıcı tartışmalı hâle gelir.
Faturaya itiraz süreleri ve defter kayıtlarının delil değeri de ayrıca not edilmelidir. Süresinde itiraz edilmeyen faturanın içeriği bakımından doğabilecek sonuç, ispat yükünün nasıl dağılacağını etkiler.
Sulh mü, Dava mı: Hesaplanabilir Bir Tercih
- Karşı tarafın malvarlığı ve tahsil kabiliyeti araştırılır.
- Yargılama süresi ve masraflar, alacağın tutarıyla karşılaştırılır.
- Ticari ilişkinin sürdürülmesi isteniyorsa müzakere edilen çözüm önceliklendirilir.
- İhtiyati haciz gibi koruma tedbirlerine ihtiyaç olup olmadığı değerlendirilir.
- Anlaşma sağlanırsa ilam niteliğindeki belge avantajı gözetilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme hükümleri, teminat yapısı ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirebilir. Özellikle tahkim ve yetki kayıtları bulunan sözleşmelerde adım atmadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.